Adımda Ebedi Şehrin Evrimi

MÖ 753

Roma'nın Kuruluşu

Mitolojiye göre Romulus, kardeşi Remus'u öldürerek Palatino Tepesi'nde şehri kurdu.

Şehrin 2700 yıllık kesintisiz tarihinin efsanevi sıfır noktasıdır.

MÖ 715

Numa Pompilius Dönemi

İkinci kral Numa, şehrin dini kurumlarını, tapınaklarını ve takvimini oluşturdu.

Roma'nın militarist yapısına sivil ve dini bir kimlik eklendi.

MÖ 600

Cloaca Maxima'nın İnşası

Forum bölgesindeki bataklıkları kurutmak için devasa ana kanalizasyon sistemi inşa edildi.

Şehrin merkezinde büyük binaların yapılabilmesi için zemin hazırlandı.

MÖ 509

Krallığın Yıkılışı

Son kral Tarquinius Superbus halk isyanıyla kovuldu ve Roma Cumhuriyeti ilan edildi.

Senato ve konsüllerin yönettiği 500 yıllık demokratik/oligarşik sistem başladı.

MÖ 450

Levha Kanunları

Patriciler (soylular) ve Plebler (halk) arasındaki çatışmalar sonucu ilk yazılı Roma hukuku oluşturuldu.

Modern Avrupa hukuk sistemlerinin temelini oluşturan adalet anlayışı doğdu.

MÖ 390

Galyalıların Yağması

Kelt (Galya) kabileleri Roma'yı ele geçirip şehri yağmaladı ve yaktı.

Roma'nın 800 yıl boyunca alacağı tek yenilgi ve işgal olarak hafızalara kazındı.

MÖ 378

Servius Surları

Galyalı işgalinden ders çıkaran Romalılar, yedi tepeyi içine alan devasa taş surlar inşa etti.

Şehrin fiziksel savunma sınırları yüzyıllar boyunca bu surlar oldu.

MÖ 312

Appia Yolu (Via Appia)

Sansür Appius Claudius, Roma'yı güneye bağlayan ilk büyük taş döşeli otoyolu inşa ettirdi.

Bütün yollar Roma'ya çıkar deyişinin ve askeri lojistiğin ilk fiziksel adımıdır.

MÖ 312

Aqua Appia (İlk Su Kemeri)

Şehre temiz su taşıyan ilk devasa mühendislik harikası su kemeri açıldı.

Halk sağlığı ve Roma hamam kültürünün gelişmesini sağlayan teknolojik devrimdir.

MÖ 264

Pön Savaşlarının Başlaması

Roma, Akdeniz'in diğer büyük gücü Kartaca ile 100 yıl sürecek ölüm kalım savaşına girdi.

Roma'nın İtalya sınırlarını aşıp küresel bir imparatorluk olma yolundaki ilk adımıdır.

MÖ 146

Kartaca'nın Yıkılışı

Roma orduları Kartaca'yı yerle bir edip, Yunanistan'ı da fethetti.

Roma şehri, Akdeniz havzasının tek ve mutlak süper gücü haline geldi.

MÖ 133

Gracchus Kardeşler Reformu

Tiberius Gracchus, zenginlerin topraklarını yoksul halka dağıtmak için isyan başlattı ama öldürüldü.

Roma sokaklarında siyasi şiddetin ve cumhuriyetin çöküşünün ilk sinyalleridir.

MÖ 73

Spartaküs İsyanı

Gladyatör Spartaküs önderliğinde on binlerce köle Roma'ya karşı ayaklandı.

Cumhuriyetin köle emeği üzerine kurulu yapısını temelden sarsan devasa isyandır.

MÖ 60

Birinci Triumvirlik

Sezar, Pompeius ve Crassus, Senato'yu bypass ederek devleti ortak yönetme kararı aldı.

Roma demokrasisinin fiilen sona erip gücün generallerin eline geçmesidir.

MÖ 49

Rubicon'un Geçilmesi

Jül Sezar, ordusuyla Rubicon nehrini geçip Roma'ya girerek iç savaşı başlattı.

Cumhuriyetin tabutuna çakılan en büyük çivi ve diktatörlüğe giden yoldur.

MÖ 44

Sezar'ın Suikastı

Sezar, çok fazla güçlendiği gerekçesiyle Brütüs ve Senatörler tarafından tiyatroda bıçaklandı.

Roma şehri kurtarılamayan cumhuriyet ile mutlak imparatorluk arasındaki kaosa sürüklendi.

MÖ 27

Augustus Dönemi (İmparatorluk)

Sezar'ın evlatlığı Octavianus, Augustus unvanını alarak Roma'nın ilk imparatoru oldu.

yıl sürecek olan Pax Romana (Roma Barışı) ve altın çağ başladı.

MÖ 13

Ara Pacis (Barış Sunağı)

Augustus, Roma'nın tüm savaşları bitirdiğini simgeleyen devasa mermer sunağı inşa ettirdi.

Tuğla olarak aldığı Roma'yı mermer olarak bırakan Augustus'un mimari şovudur.

MS 64

Büyük Roma Yangını

İmparator Neron döneminde çıkan yangın şehrin %70'ini küle çevirdi.

Şehrin taştan yeniden planlanmasına ve Hristiyanların ilk kez büyük çapta katledilmesine yol açtı.

80

Kolezyum'un Açılışı

İmparator Titus, 50 bin kişilik devasa Flavianus Amfitiyatrosu'nu kanlı oyunlarla açtı.

Roma mühendisliğinin zirvesi ve halkı eğlendirerek kontrol etme politikasının (Ekmek ve Sirk) sembolü oldu.

81

Titus Takı

Yahudi isyanının bastırılması ve Kudüs'ün yağmalanması anısına Forum'a devasa bir zafer takı yapıldı.

İmparatorluğun askeri gücünün şehir mimarisiyle anıtsallaştırılmasıdır.

113

Trajan Sütunu

İmparator Trajan, Daçya (Romanya) zaferini anlatan 30 metrelik kabartmalı mermer sütunu dikti.

Roma imparatorluğunun sınırlarının en geniş olduğu dönemin sanatsal kutlamasıdır.

125

Pantheon'un Yeniden İnşası

İmparator Hadrianus, tüm tanrılara adanan devasa kubbeli tapınağı bugünkü haliyle inşa ettirdi.

Beton kubbesiyle mimarlık tarihini sonsuza dek değiştiren mühendislik mucizesidir.

165

Antonine Vebası

Askerlerin doğudan getirdiği devasa bir salgın Roma nüfusunun büyük kısmını öldürdü.

Şehrin ekonomik ve demografik gücünün zayıflamaya başladığı ilk büyük krizdir.

216

Caracalla Hamamları

Aynı anda 1600 kişinin yıkanabildiği, kütüphane ve spor alanları olan devasa kompleks açıldı.

Roma'nın su mühendisliğinde ulaştığı lüks ve şatafatın tepe noktasıdır.

271

Aurelianus Surları

Barbar tehdidinin artması üzerine şehri korumak için 19 km uzunluğunda yeni devasa surlar örüldü.

Roma'nın artık yenilmez olmadığı ve savunmaya çekildiği dönemin fiziksel kanıtıdır.

312

Milvian Köprüsü Savaşı

Konstantin, Roma girişindeki savaşta rakibini yendi ve efsaneye göre Hristiyan sembolüyle savaştı.

Hristiyanlığın zulüm gören bir dinden imparatorluk dinine dönüşmesinin yolunu açtı.

315

Konstantin Takı

Kolezyum'un yanına inşa edilen bu tak, eski imparatorluk dönemi kabartmalarının sökülüp yeniden kullanıldığı (spolia) bir yapıdır.

Roma sanatının ve işçiliğinin eski ihtişamını kaybetmeye başladığını gösterir.

330

Başkentin Taşınması

Konstantin, imparatorluğun başkentini Byzantium'a (Konstantinopolis) taşıdı.

Roma şehri bin yıllık siyasi gücünü ve imparatorluk başkenti unvanını kaybetti.

391

Paganizmin Yasaklanması

İmparator Theodosius, antik Roma dinini yasaklayarak tapınakların ateşlerini söndürdü.

Antik Roma kültürü fiilen sona erdi ve kiliselerin şehre hakimiyeti başladı.

410

Vizigotların Yağması

Kral Alarik komutasındaki Vizigotlar, 800 yıl sonra Roma'yı işgal edip yağmalayan ilk ordu oldu.

Roma'nın ebedi ve dokunulmaz olduğu inancı çöktü, batı dünyası şoka girdi.

455

Vandalların Yağması

Vandallar şehri öylesine acımasızca yağmaladı ve heykelleri parçaladı ki isimleri yıkım kelimesine dönüştü.

Şehrin antik ihtişamının ve sanat eserlerinin büyük ölçüde yok edilmesidir.

476

Batı Roma'nın Çöküşü

Son imparator Romulus Augustulus tahttan indirildi ve Batı imparatorluğu fiilen bitti.

Roma şehri tamamen sahipsiz kaldı ve nüfusu hızla azalarak harabeye dönmeye başladı.

537

Gotlar Savaşı ve Su Kemerlerinin Yıkımı

Bizanslılar ve Ostrogotlar arasındaki savaşta şehrin su kemerleri kesildi.

Susuz kalan Roma'da hamam kültürü bitti ve nüfus birkaç on bine düştü.

590

Papa I. Gregorius

Siyasi gücün kalmadığı şehirde Papa Gregorius, halkın beslenmesini ve savunmasını üstlendi.

Roma'da Kilise'nin sadece dini değil, doğrudan siyasi ve sivil bir devlet gücü olmasının başlangıcıdır.

609

Pantheon'un Kiliseye Çevrilmesi

Antik Roma'nın en büyük tapınağı Meryem Ana Kilisesi yapılarak yıkımdan kurtarıldı.

Antik binaların kiliseye dönüştürülerek Orta Çağ'da ayakta kalması stratejisi başladı.

756

Pepin'in Bağışı

Frenk Kralı Pepin, İtalya'daki toprakları Papa'ya hediye etti (Papalık Devleti kuruldu).

Roma, kralların değil, teokratik bir Papa krallığının (Vatikan) resmi başkenti oldu.

800

Şarlman'ın Taç Giymesi

Papa, Noel günü Aziz Petrus Bazilikası'nda Şarlman'a Kutsal Roma İmparatoru tacını taktı.

Roma papalarının Avrupa krallarını atama gücüne sahip olduğu yeni bir siyasi çağ başladı.

846

Sarazenlerin (Arapların) Yağması

Arap korsanlar Tiber nehrinden gelip sur dışındaki eski St. Peter kilisesini yağmaladı.

Papalık, Vatikan bölgesini korumak için devasa Leonine Duvarları'nı inşa etmek zorunda kaldı.

1084

Normanların Yağması

Papa'yı kurtarmaya gelen Norman paralı askerleri kontrolden çıkıp şehri ateşe verdi.

Orta Çağ Roma'sının üçte birinin yanmasına ve antik harabelerin daha da gömülmesine yol açtı.

1144

Roma Komünü İsyanı

Roma halkı Papaların siyasi baskısına isyan ederek antik Senato'yu yeniden kurmaya çalıştı.

Orta Çağ'da bile Romalıların antik cumhuriyet geçmişlerine duydukları özlemi gösterir.

1300

İlk Jübile (Kutsal Yıl)

Papa VIII. Bonifacius, şehre hacca gelenlerin günahlarının affedileceği Jübile yılını ilan etti.

Avrupa'dan milyonlarca hacının gelmesiyle Roma'nın turizm ve hac ekonomisi doğdu.

1309

Papalığın Avignon'a Taşınması

Siyasi baskılar sonucu Papalık merkezi Fransa'daki Avignon kentine taşındı (70 yıl).

Papalar gidince Roma tamamen terk edildi, sokaklarında ineklerin otladığı bir harabeye dönüştü.

1347

Cola di Rienzo'nun Tribünlüğü

Kendini halkın temsilcisi ilan eden Rienzo, Roma Cumhuriyeti'ni tekrar kurduğunu ilan etti.

Başarısız olsa da İtalyan milliyetçiliğinin ve Roma ihtişamını diriltme hevesinin ilk kıvılcımıdır.

1377

Papalığın Roma'ya Dönüşü

Papa XI. Gregorius Avignon'dan kalıcı olarak Roma'ya döndü.

Şehrin kaderi değişti ve yeniden toparlanma süreci (Rönesans'ın ayak sesleri) başladı.

1448

Vatikan Kütüphanesi

Papa V. Nicolaus, dünyanın en büyük elyazması kütüphanesini kurarak antik metinleri topladı.

Roma'nın Floransa ile birlikte Rönesans ve hümanizmin entelektüel merkezi olmasını sağladı.

1473

Sistina Şapeli'nin İnşası

Papa IV. Sixtus, papalık seçimlerinin (Konklav) yapılacağı ünlü şapeli inşa ettirdi.

Vatikan'ın dini ve sanatsal gücünün en büyük gösterge mekanlarından biri doğdu.

1506

Yeni Aziz Petrus Bazilikası

Papa II. Julius, imparatorluk çapında bir kilise yapmak için eski bazilikayı yıktırıp yenisinin temelini attı.

yıl sürecek olan ve dünyanın en büyük kilisesinin doğduğu mimari serüven başladı.

1512

Sistina Tavanının Tamamlanması

Michelangelo'nun 4 yıl boyunca iskelede yatarak çizdiği Adem'in Yaratılışı freskleri açıldı.

Yüksek Rönesans sanatının mutlak zirvesi ve insan dehasının en büyük kanıtı oldu.

1527

Roma'nın Yağması (Sack of Rome)

V. Karl'ın mutiny (isyan) çıkaran Alman-İspanyol paralı askerleri şehri aylarca yağmaladı.

Roma Rönesansının altın çağını acımasızca bitiren ve şehri travmaya sokan kanlı bir olaydır.

1540

Cizvit Tarikatının Kurulması

İgnatius Loyola, Katolik reformunun en sert savunucusu olan tarikatı Roma'da kurdu.

Şehir, Protestanlığa karşı başlatılan Karşı-Reform hareketinin karargahı oldu.

1582

Gregoryen Takvimi

Papa XIII. Gregorius, Jülyen takvimindeki hatayı düzelterek bugün kullandığımız takvimi Roma'dan dünyaya ilan etti.

Roma'nın bilimi ve zamanı kontrol etme gücünü sürdürdüğünün kanıtıdır.

1600

Giordano Bruno'nun Yakılması

Evrenin sonsuz olduğunu savunan filozof Bruno, Campo de' Fiori meydanında diri diri yakıldı.

Roma Engizisyonunun düşünce özgürlüğüne vurduğu en karanlık damgalardan biridir.

1626

Aziz Petrus'un Kutsanması

Bramante, Michelangelo ve Bernini'nin çalıştığı devasa kilise 120 yıl sonra resmen açıldı.

Şehrin silüetini ebediyen değiştiren Vatikan kubbesi (Cupola) tamamlandı.

1650'ler

Barok Roma ve Bernini

Gian Lorenzo Bernini, Piazza Navona, Dört Nehir Çeşmesi ve Vatikan Meydanı'nı tasarladı.

Roma bugün bildiğimiz o tiyatral, hareketli ve süslü Barok görünümüne kavuştu.

1732

Trevi Çeşmesi'nin (Aşk Çeşmesi) Başlaması

Antik su kemeri Aqua Virgo'nun sonuna Salvi tarafından muazzam Barok çeşme inşa edildi.

Su ile mimarinin birleştiği, Roma'nın en meşhur turistik ve sanatsal sembollerinden biri doğdu.

1735

İspanyol Merdivenleri

Trinità dei Monti kilisesini İspanyol Meydanı'na bağlayan 135 basamaklı zarif merdivenler açıldı.

Şehrin Avrupalı sanatçılar ve yazarlar (Grand Tour) için sosyalleşme merkezi oldu.

1798

Roma Cumhuriyeti (Napolyon)

Napolyon'un orduları Roma'ya girdi, Papa'yı sürgüne gönderdi ve Fransız destekli cumhuriyet kurdu.

Yüzlerce yıllık Papalık teokrasisinin modern aydınlanma fikirleriyle ilk ciddi çarpışmasıdır.

1809

Napolyon'un İlhakı

Roma doğrudan Fransız İmparatorluğuna bağlandı ve antik eserlerde arkeolojik kazılar başlatıldı.

Roma Forumu ve Kolezyum'un topraktan temizlenerek ilk bilimsel kurtarma çalışmaları başladı.

1849

Garibaldi ve Roma Cumhuriyeti

Mazzini ve Garibaldi önderliğinde papalık tekrar devrilip milliyetçi bir cumhuriyet kuruldu (Fransızlar bastırdı).

İtalya'nın birleşmesi (Risorgimento) yolunda atılan en devrimci ve romantik adımdır.

1870

Porta Pia Çatlağı (Breccia di Porta Pia)

İtalyan ordusu surlarda gedik açarak Roma'ya girdi ve Papa'nın dünyevi devleti yıkıldı.

Bin yıllık Papalık egemenliği bitti, Roma laik İtalyan devletine katıldı.

1871

Başkent Roma

Birleşik İtalya Krallığı'nın başkenti Floransa'dan alınarak tarihi hakkı olan Roma'ya taşındı.

Modern İtalyan ulus devletinin inşa süreci ve şehirde büyük imar faaliyetleri başladı.

1885

Vittoriano Anıtı'nın Başlaması

Kral II. Vittorio Emanuele için Forum'un yanına devasa beyaz mermer anıt (Daktilo) inşa edilmeye başlandı.

Modern devletin, Papalık ve Antik Roma'ya karşı kendi mimari gücünü kanıtlama çabasıdır.

1922

Roma'ya Yürüyüş

Mussolini ve binlerce Kara Gömlekli faşist, Roma'ya yürüyerek hükümeti ele geçirdi.

İtalya'da 20 yıl sürecek faşist diktatörlüğün başladığı tarihi meydan okumadır.

1929

Lateran Antlaşması

Mussolini ve Kilise anlaştı; Vatikan bağımsız bir ülke, Katoliklik ise devlet dini kabul edildi.

Dünyanın en küçük bağımsız devleti olan "Vatikan Şehir Devleti" resmen kuruldu.

1932

Via dei Fori Imperiali

Mussolini, Kolezyum'u Venedik Meydanı'na bağlayan devasa bulvarı yapmak için antik mahalleyi yıktırdı.

Faşizmin Roma ihtişamını kendi geçit törenleri için araçsallaştırdığı kentsel bir cinayettir.

1937

Cinecittà'nın Açılışı

Avrupa'nın en büyük sinema stüdyoları Roma'da Mussolini tarafından açıldı.

Roma'nın İtalyan sinemasının ve savaş sonrası "Neorealizm" akımının kalbi olmasını sağladı.

1943

Açık Şehir Roma

İkinci Dünya Savaşı'nda bombalanmasını önlemek için Roma "açık şehir" (savunmasız) ilan edildi.

Şehir savaşın yıkımından nispeten kurtuldu ama Nazi işgali ve Yahudi sürgünleri yaşandı.

1944

Müttefiklerin Roma'ya Girişi

Amerikan ordusu Nazileri kovalayarak Roma'yı Avrupa'da kurtarılan ilk eksen başkenti yaptı.

Faşizm dönemi kapandı ve modern demokratik İtalya'nın temelleri atılmaya başlandı.

1957

Roma Antlaşması

Avrupa Ekonomik Topluluğu'nu (AET) kuran antlaşma Roma'da Capitoline Tepesi'nde imzalandı.

Bugünkü Avrupa Birliği'nin (AB) resmi doğuşu ve Roma'nın Avrupa başkenti rolüdür.

1960

Roma Yaz Olimpiyatları

Şehir, Antik kalıntıların (Baths of Caracalla, Basilica of Maxentius) içinde olimpiyatları düzenledi.

Savaş sonrası İtalyan ekonomik mucizesinin ve La Dolce Vita (Tatlı Hayat) döneminin vitrini oldu.

1980

UNESCO Tarihi Mirası

Roma'nın antik surlar içindeki tarihi merkezi dünya mirası listesine eklendi.

Şehrin 2700 yıllık katmanlı yapısı küresel bir koruma zırhı altına alındı.

1990

Olimpiyat Stadı ve Dünya Kupası

Roma, FIFA Dünya Kupası finaline yenilenen Stadio Olimpico ile ev sahipliği yaptı.

Modern şehrin küresel spor etkinliklerindeki gücünü ve tutkusunu sergiledi.

2000

Büyük Jübile

Papa II. Ioannes Paulus, 2000 yılı kutlamalarıyla milyonlarca Katolik hacıyı Roma'ya çekti.

Şehrin altyapısı yenilendi ve dini turizmde modern tarihin en büyük kitlesi ağırlandı.

2002

Auditorium Parco della Musica

Renzo Piano'nun tasarladığı Avrupa'nın en büyük müzik kompleksi açıldı.

Roma'nın sadece antik değil, modern çağdaş mimaride de iddialı olduğunu gösterdi.

2005

II. Ioannes Paulus'un Cenazesi

Tarihin en büyük cenaze törenine milyonlarca insan ve tüm dünya liderleri Vatikan'da katıldı.

Roma'nın küresel diplomasi ve inanç merkezi olma gücünün eşsiz bir göstergesiydi.

2013

İki Papanın Dönemi

Papa Benedictus'un istifası ve Franciscus'un seçilmesiyle modern tarihte ilk kez Vatikan'da iki papa bir arada yaşadı.

Roma'daki Katolik bürokrasisinin ve geleneğinin sarsıldığı tarihi bir dönüşümdür.

2015

Aşk Çeşmesi Restorasyonu

Fendi'nin sponsorluğunda Trevi Çeşmesi temizlenerek bembeyaz orijinal haline döndürüldü.

Şehirdeki tarihi eserlerin korunmasında özel sektör lüks markalarının sponsorluk çağı başladı.

2021

G20 Roma Zirvesi

Pandemi sonrası dünyanın en büyük liderleri iklim ve ekonomi için Roma'da toplandı.

Roma'nın antik köklerinden kopmadan modern küresel sorunların masaya yatırıldığı bir diplomasi sahnesi oldu.

Günümüz

Kitle Turizmi ve Metro C Krizi

Roma, yılda 30 milyon turist ağırlarken, yer altından çıkan tarihi eserler yüzünden metroları bitirememektedir.

Ebedi şehrin en büyük sınavının kendi geçmişinin ağırlığıyla geleceği inşa etmek olduğunu gösterir.