Genel çerçeve
Bu kronoloji felsefeyi altı ana döneme ayırır. Doğayı sorgulayan Presokratikler, ahlakı merkeze alan Klasik Antik Çağ, din ve aklı birleştiren Orta Çağ, deneyi ve aklı özgürleştiren Modern Dönem, sistemlerin yıkıldığı 19. Yüzyıl ve dil, bilim, varoluş odaklı Çağdaş Felsefe. Her olay, insan düşüncesinin nasıl yeni bir kalıba girdiğini gösterir.
Thales ve Arkhe
Thales evrenin temel maddesinin (arkhe) su olduğunu iddia etti.
Anaksimandros ve Apeiron
Evrenin temelinin sınırsız ve belirsiz bir töz (apeiron) olduğu öne sürüldü.
Pythagoras ve Matematik
Evrenin ve uyumun temelinin sayılar ve matematiksel oranlar olduğu iddia edildi.
Herakleitos ve Değişim
Aynı nehirde iki kez yıkanılmaz diyerek evrendeki her şeyin sürekli değişim içinde olduğunu savundu.
Parmenides ve Varlık
Değişimin bir yanılsama olduğunu, asıl olanın değişmez ve bölünmez Bir olduğunu ileri sürdü.
Zenon Paradoksları
Zenon, hareketin imkansızlığını kanıtlamak için Aşil ve Kaplumbağa gibi paradokslar üretti.
Empedokles ve Dört Unsur
Evrenin ateş, su, toprak ve havadan oluştuğunu savundu.
Demokritos ve Atomlar
Maddenin bölünemeyen en küçük yapı taşlarından (atomos) oluştuğunu iddia etti.
Protagoras ve Sofizm
İnsan her şeyin ölçüsüdür diyerek mutlak doğruların olmadığını savundu.
Sokrates'in İdamı
Sorgulanmamış bir hayat yaşamaya değmez diyen Sokrates, Atina'da zehir içirilerek idam edildi.
Platon ve Akademi
Platon, Atina'da dünyanın ilk felsefe okulu sayılan Akademi'yi kurdu.
İdealar Kuramı
Platon, gerçekliğin duyular aleminde değil, değişmez İdealar aleminde olduğunu savundu.
Aristoteles ve Lise
Aristoteles, Lykeion (Lise) adlı kendi okulunu kurarak mantık, biyoloji ve ahlak üzerine çalıştı.
Kinizm ve Diyojen
Sinoplu Diyojen, medeniyeti reddederek fıçıda yaşamaya ve doğaya dönmeye çağırdı.
Epiküros ve Hazcılık
Hayatın amacının acıdan kaçınmak ve zihinsel dinginliğe (ataraxia) ulaşmak olduğu savunuldu.
Kıbrıslı Zenon ve Stoacılık
İnsanın doğanın yasalarına boyun eğerek, duygularını kontrol edip erdemli yaşaması gerektiği öğretildi.
Pyrrhon ve Şüphecilik
Hiçbir şeyin kesin bilinemeyeceğini, bu yüzden yargıda bulunmaktan kaçınmak gerektiğini savundu.
Plotinos ve Yeni Platonculuk
Platon'un fikirlerini mistik bir tekleştirme (Bir'den südur etme) teorisiyle yeniden yorumladı.
Hypatia'nın Ölümü
İskenderiyeli kadın filozof Hypatia'nın bağnazlar tarafından öldürülmesi.
Augustinus ve Tanrı Devleti
Augustinus, Platonculuğu Hristiyan inancıyla sentezleyen devasa eserini yazdı.
Boethius ve Felsefenin Tesellisi
Hapisteyken yazdığı eserle antik düşünceyi Orta Çağ'a aktardı.
Beyt'ül Hikme (Bilgelik Evi)
Bağdat'ta Antik Yunan eserlerinin Arapçaya çevrildiği büyük merkez kuruldu.
El-Kindi ve İslam Felsefesi
Yunan felsefesiyle İslam inancını uzlaştırmaya çalışan ilk büyük İslam filozofu oldu.
Farabi ve Muallim-i Sani
Farabi, Aristoteles mantığını İslam dünyasına uyarlayarak İkinci Öğretmen unvanını aldı.
İbn-i Sina ve Tıp/Felsefe Sentezi
Aristoteles metafiziğini geliştirerek varlık felsefesinde zorunlu ve mümkün varlık ayrımını yaptı.
Gazali'nin Filozofların Tutarsızlığı
Gazali, felsefenin inanç konularında yetersiz ve hatalı olduğunu savunan eserini yazdı.
İbn Rüşd ve Akıl Savunması
Gazali'ye cevap vererek din ve felsefenin (aklın) aynı gerçeğe giden iki farklı yol olduğunu savundu.
Maimonides (İbn Meymun)
Yahudi inancını Aristotelesçi felsefeyle rasyonel bir temele oturan Şaşkınlara Kılavuz eserini yazdı.
Akinolu Thomas ve Skolastik Felsefe
Aristoteles mantığı ile Hristiyan dogmalarını birleştiren muazzam Summa Theologica eserini yazdı.
Roger Bacon ve Deney
Hakikate ulaşmak için sadece otoriteye boyun eğmek yerine deneysel yöntemi savundu.
Ockhamlı William
Varlıkları gereksiz yere çoğaltmamak gerektiğini savunan Ockham'ın Usturası ilkesini geliştirdi.
Machiavelli ve Prens
Ahlakı siyasetten ayıran ve gücün korunmasını merkeze alan eserini yazdı.
Thomas More ve Ütopya
Özel mülkiyetin olmadığı, eşitlikçi bir ada ülkesi hayalini felsefi bir metne döktü.
Francis Bacon ve Tümevarım
Bilgi güçtür diyerek, tümdengelim yerine doğanın gözlemine dayalı tümevarım yöntemini önerdi.
Thomas Hobbes ve Leviathan
İnsan insanın kurdudur diyerek mutlak güce sahip bir devleti (Leviathan) savundu.
Descartes ve Cogito
Düşünüyorum, öyleyse varım diyerek her şeyden şüphe edip sarsılmaz bir temel buldu.
Spinoza ve Etika
Tanrı ve doğanın aynı şey olduğunu (Panteizm) geometrik bir yöntemle savunduğu eseri yayımlandı.
John Locke ve Tabula Rasa
Zihnin doğuştan boş bir levha (Tabula rasa) olduğunu, tüm bilginin deneyimden geldiğini iddia etti.
Berkeley ve İdealizm
Var olmak algılanmaktır diyerek, maddenin zihinden bağımsız bir varlığı olmadığını savundu.
Leibniz ve Monadlar
Evrenin bölünemeyen ruhsal enerji merkezlerinden (Monad) oluştuğunu savundu.
David Hume ve Şüphecilik
Nedensellik ilkesinin aklın bir zorunluluğu değil, sadece psikolojik bir alışkanlık olduğunu kanıtladı.
Rousseau ve Toplum Sözleşmesi
İnsan özgür doğar ama her yerde zincire vurulmuştur diyerek eşitlikçi bir devlet modeli çizdi.
Kant ve Saf Aklın Eleştirisi
Akıl (rasyonalizm) ile deneyi (empirizm) birleştirerek bilginin sınırlarını çizen eserini yazdı.
Kant ve Kategorik İmperatif
Bir eylemin ahlaki olmasının sonucuna değil, evrensel bir yasa olma niyetine bağlı olduğunu savundu.
Mary Wollstonecraft
Kadın Haklarının Gerekçelendirilmesi adlı eserle kadın ve erkek aklının eşit olduğunu savundu.
Hegel ve Tinin Fenomenolojisi
Tez, antitez ve sentez şeklindeki diyalektik yöntemle tarihin ve Mutlak Ruh'un gelişimini açıkladı.
Schopenhauer ve İrade
Dünyanın temelinde kör, akıldışı ve doymak bilmez bir Yaşama İradesi olduğunu savundu.
Kierkegaard ve Kaygı
Sistematik felsefelere karşı çıkarak bireyin öznel kaygısını ve iman sıçramasını merkeze aldı.
Marx ve Komünist Manifesto
Filozoflar dünyayı sadece yorumladılar, asıl olan onu değiştirmektir diyerek Tarihsel Materyalizmi kurdu.
Mill ve Faydacılık
En büyük mutluluk ilkesini savunarak ahlakı bireysel özgürlük ve toplumsal fayda üzerine kurdu.
Nietzsche ve Tanrının Ölümü
Şen Bilim eserinde Tanrı öldü diyerek mutlak ahlaki ve dini değerlerin çöktüğünü ilan etti.
Husserl ve Fenomenoloji
Şeylerin kendisine dönelim diyerek bilincin nesnelere nasıl yöneldiğini inceleyen yöntemi kurdu.
William James ve Pragmatizm
Bir fikrin doğruluğunun, onun pratik hayattaki işlevselliğine ve faydasına bağlı olduğunu savundu.
Russell ve Mantıkçı Felsefe
Principia Mathematica eseriyle felsefi problemleri matematiksel mantıkla çözmeye çalıştı.
Wittgenstein ve Tractatus
Dilimin sınırları dünyamın sınırlarıdır diyerek felsefi sorunların dilin yanlış kullanımından doğduğunu savundu.
Heidegger ve Varlık ve Zaman
İnsanın (Dasein) dünyaya fırlatılmışlığını ve ölüm korkusuyla şekillenen otantik varoluşunu analiz etti.
Viyana Çevresi ve Mantıksal Pozitivizm
Doğrulanabilir olmayan her türlü metafizik söylemin anlamsız olduğunu ilan etti.
Sartre ve Varlık ve Hiçlik
Varoluş özden önce gelir diyerek insanın önceden belirlenmiş bir kaderi olmadığını savundu.
Merleau-Ponty ve Algı
Zihnin bedenden ayrılamayacağını, dünyayı bedenimiz aracılığıyla algıladığımızı vurguladı.
Simone de Beauvoir
Kadın doğulmaz, kadın olunur diyerek toplumsal cinsiyetin felsefi bir kurgu olduğunu savundu.
Karl Popper ve Yanlışlanabilirlik
Bir teorinin bilimsel olması için doğrulanabilir değil, yanlışlanabilir olması gerektiğini kanıtladı.
Thomas Kuhn ve Paradigma
Bilimin birikerek değil, devrimsel sıçramalarla (paradigma değişimleriyle) ilerlediğini savundu.
Hannah Arendt ve Kötülük
Kötülüğün canavarlardan değil, düşünmeden emirlere itaat eden sıradan insanlardan doğduğunu gösterdi.
Derrida ve Yapısöküm
Metinlerin tek bir doğru anlamı olmadığını ve hiyerarşileri parçalayan yöntemi sundu.
John Rawls ve Adalet Kuramı
Cehalet Peçesi kavramıyla adil bir toplumun tarafsız bir şekilde kurulabileceğini savundu.
Nozick ve Liberteryenizm
Rawls'a karşı çıkarak birey haklarının ihlal edilmediği minimal (gece bekçisi) devleti savundu.
Foucault ve Hapishane
Bilginin tarafsız olmadığını, her zaman iktidar yapıları tarafından üretildiğini gösterdi.
Peter Singer ve Hayvan Hakları
Türcülük kavramını popülerleştirerek hayvanların da ahlaki hakları olduğunu savundu.
Lyotard ve Postmodern Durum
Büyük anlatıların (din, aydınlanma, Marksizm) çöktüğünü ilan ederek çağı tanımladı.
John Searle ve Çin Odası
Bilgisayarların sembolleri işleyebileceğini ama asla anlamayacağını belirten deneyi sundu.
Habermas ve İletişim
Aklın sadece araçsal olmadığını, dildeki iletişimle demokratik uzlaşmalar kurulabileceğini savundu.
David Chalmers ve Bilinç
Beynin nasıl olup da öznel bir deneyim yarattığı sorusunun zor bir problem olduğunu ilan etti.
Nick Bostrom ve Simülasyon
Gelişmiş bir uygarlığın atalarının simülasyonunu yapma ihtimalinin yüksek olduğunu savundu.
Spekülatif Gerçekçilik
İnsan zihninden bağımsız bir dış dünyanın gerçekliğini yeniden savunan akım doğdu.
Transhümanizm ve YZ Etiği
İnsanın biyolojik sınırlarının aşılması ve algoritmaların ahlaki kararları merkeze oturdu.