Adımda Vatikan'ın Tarihsel Akışı

64

Aziz Petrus'un Çarmıha Gerilmesi

İsa'nın havarisi Petrus, Neron Sirki'nde (bugünkü Vatikan tepesi) ters çarmıha gerilerek şehit edildi.

Vatikan'ın kutsiyetinin ve Papalık makamının meşruiyetinin sıfır noktasıdır.

67

Linus'un Papalığı

Petrus'tan sonra Roma piskoposluğunu (Papalığı) devralan Linus göreve başladı.

Papalık makamının kesintisiz silsilesinin başladığı dönemdir.

313

Milano Fermanı

İmparator Konstantin, Hristiyanlığa karşı zulmü bitirip dini özgürlük tanıdı.

Vatikan tepesindeki gizli ibadetlerin yerini yasal anıtların almasını sağladı.

324

Eski Aziz Petrus Bazilikası

İmparator Konstantin, Petrus'un mezarı üzerine devasa bir bazilika inşa ettirdi.

Vatikan tepesinin resmi bir hac ve mimari merkeze dönüşmesidir.

380

Resmi Din İlanı

Hristiyanlık Roma İmparatorluğu'nun resmi dini ilan edildi.

Papalığın imparatorluk içindeki siyasi nüfuzunun temelini attı.

440

Büyük Leon (I. Leo)

Papa I. Leo, Papalığın diğer tüm piskoposluklardan üstün olduğunu savundu.

Papalık makamının teolojik mutlakiyetini kuran ilk büyük adımdır.

452

Vandalları Durdurma

Papa I. Leo, Roma'yı yağmalamaya gelen Hun İmparatoru Attila'yı ve Vandalları diplomasiyle durdurdu.

Siyasi otoritenin zayıfladığı Roma'da Papanın siyasi bir lider gibi hareket etmesidir.

492

İki Kılıç Kuramı

Papa Gelasius, dünyevi kralların kılıcıyla ruhani papanın kılıcının ayrımını ve papanın üstünlüğünü formüle etti.

Orta Çağ boyunca sürecek din-devlet çatışmasının teorik zeminidir.

590

I. Gregorius Dönemi

Papa Gregorius, Roma'nın sivil yönetimini ve savunmasını üstlendi.

Vatikan'ın doğrudan bir hükümet (Papalık Devleti) gibi çalışmaya başlamasıdır.

756

Pepin'in Bağışı

Frenk Kralı Pepin, ele geçirdiği İtalyan topraklarını Papalığa hediye etti.

Papalık Devleti resmen kurularak Papanın kral olduğu 1100 yıllık dönem başladı.

800

Şarlman'a Taç Giydirme

Papa III. Leo, Noel günü Şarlman'a Kutsal Roma İmparatoru tacını taktı.

Avrupa krallarının meşruiyetini Vatikan'dan alma geleneği doğdu.

846

Sarazen Yağması

Arap korsanlar Tiber nehrinden gelip sur dışındaki Vatikan'ı ve St. Peter'i yağmaladı.

Papalığın askeri güvenlik zafiyetini acı bir şekilde gösterdi.

852

Leonine Surlarının İnşası

Papa IV. Leo, Vatikan bölgesini devasa taş surlarla Roma'dan ayırarak tahkim etti.

Vatikan tepesinin korunaklı bir kale-şehir (Civitas Leonina) haline gelmesidir.

1054

Büyük Bölünme (Schisma)

Roma Kilisesi ile Konstantinopolis (Ortodoks) Kilisesi birbirlerini aforoz etti.

Hristiyan dünyasının Doğu ve Batı olarak kesin ve kalıcı şekilde bölünmesidir.

1073

VII. Gregorius Reformları

Papa, kralların piskopos atamasını yasaklayarak (Dictatus Papae) mutlak itaati emretti.

Papalığın Avrupa krallarına karşı başlattığı en büyük güç gösterisidir.

1095

Clermont Konsili

Papa II. Urbanus, Kudüs'ü kurtarmak için Birinci Haçlı Seferi'ni ilan etti.

Vatikan'ın tüm Avrupa ordularını mobilize edebilme gücünün zirvesidir.

1122

Worms Konkordatosu

Kutsal Roma İmparatoru ile Papalık arasındaki atama (investitür) savaşları bir antlaşmayla Papalık lehine çözüldü.

Vatikan'ın ruhaniliği seküler siyasetten ayırarak bağımsızlığını korumasıdır.

1179

III. Lateran Konsili

Papaların üçte iki çoğunlukla ve sadece Kardinaller tarafından seçilmesi kuralı getirildi.

Vatikan içindeki Konklav (seçim) sisteminin temel yasal çerçevesidir.

1198

III. İnnocentius Dönemi

Papalığın Avrupa kralları üzerindeki siyasi nüfuzunun mutlak zirvesine ulaştığı dönemdir.

Vatikan'ın adeta tüm Avrupa'nın tek merkezi hükümeti gibi çalışmasıdır.

1215

Dördüncü Lateran Konsili

Katolik dogmaları netleştirildi, Engizisyonun temelleri atıldı ve aforoz yasaları sertleşti.

Papalığın teolojik ve hukuki denetimini Avrupa çapında sıkılaştırmasıdır.

1294

Celestine V İstifası

Keşiş Celestine V, Papalık görevinden istifa ederek tarihte kendi isteğiyle çekilen ilk papalardan oldu.

Papalık makamının ağır bürokrasisinin ruhani liderleri ezebileceğinin kanıtıdır.

1300

İlk Jübile Yılı

Papa VIII. Bonifacius, Roma'ya hacca gelenlerin günahlarının affedileceğini ilan etti.

Vatikan'ın milyonlarca hacıyı çekerek devasa bir turizm ekonomisi yaratmasıdır.

1302

Unam Sanctam Genelgesi

Papa, kurtuluş için Roma Piskoposuna boyun eğmenin mutlak şart olduğunu ilan etti.

Vatikan'ın en radikal ruhani ve dünyevi otorite iddiasıdır.

1309

Avignon Papalığı (Babil Sürgünü)

Siyasi baskılar nedeniyle Papalık merkezi Fransa'nın Avignon kentine taşındı (70 yıl).

Vatikan'ın terk edildiği ve kralların (Fransa) Papalığı kontrol ettiği kriz dönemidir.

1377

Vatikan'a Dönüş

Papa XI. Gregorius Avignon'dan kalıcı olarak Roma'ya döndü.

Papalığın Lateran Sarayı yerine Vatikan Sarayı'nı ana merkez yapmasıdır.

1378

Batı Bölünmesi

Aynı anda üç farklı kişinin kendini Papa ilan ettiği ve ülkelerin bölündüğü derin kriz başladı.

Vatikan'ın siyasi ve teolojik otoritesinin en çok hasar gördüğü 40 yıllık süreçtir.

1417

Constance Konsili

Konsil, tüm rakip papaları azlederek V. Martinus'u tek papa seçti ve bölünmeyi bitirdi.

Vatikan'ın bütünlüğünün yeniden sağlanması ve Rönesans atılımına zemin hazırlanmasıdır.

1447

Vatikan Kütüphanesi

Papa V. Nicolaus, antik metinleri toplayarak kütüphaneyi kurdu.

Vatikan'ın Rönesans hümanizminin en büyük entelektüel sponsoru olmasıdır.

1471

Sistina Şapeli'nin İnşası

Papa IV. Sixtus, papalık seçimlerinin de yapıldığı meşhur şapeli inşa ettirdi.

Vatikan'ın dini ve sanatsal gücünün en büyük gösterge mekanlarından biri doğdu.

1481

Gizli Arşivler

Vatikan belgelerinin merkezi bir arşivde sistematik olarak saklanmasına karar verildi.

Avrupa tarihinin en zengin ve en gizemli arşiv sisteminin temelidir.

1492

Borgia Papalığı (VI. Alexander)

Yolsuzluk, adam kayırma ve siyasi cinayetlerle anılan Rönesans papası başa geçti.

Vatikan'ın ruhani bir kurumdan çok, Makyavelist bir İtalyan prensliği gibi davranmasıdır.

1506

İsviçreli Muhafızlar

Papa II. Julius, sadece İsviçreli askerlerden oluşan özel papalık ordusunu kurdu.

Vatikan'ın bugün hala varlığını sürdüren efsanevi askeri koruma birimi doğdu.

1506

Yeni Aziz Petrus Temeli

Bramante'nin devasa tasarımıyla antik bazilika yıkılıp bugünkü kilisenin inşasına başlandı.

Maliyeti devasa olan bu inşaat, Endüljans satışlarını artırarak Reformu tetikleyecektir.

1508

Sistina Tavanı

Michelangelo, Papa Julius'un emriyle şapelin tavanına Yaratılış sahnelerini resmetmeye başladı.

Vatikan'ın sanat tarihinde insan dehasının en büyük şaheserine ev sahipliği yapmasıdır.

1512

Tavanın Açılışı

Michelangelo'nun 4 yıllık insanüstü çalışması sonucu Sistina tavanı halka açıldı.

Yüksek Rönesans sanatının mutlak zirvesi Vatikan mermerlerinde vücut buldu.

1513

X. Leo ve Medici İhtişamı

Sanatı destekleyen ancak kilise bütçesini bitiren Medici papası başa geçti.

Vatikan bütçe açığını kapatmak için cennetten belge (endüljans) satışını hızlandırdı.

1517

Luther'in 95 Tezi

Martin Luther, Vatikan'ın endüljans satışlarına isyan ederek Protestan Reformu'nu başlattı.

Vatikan'ın Avrupa üzerindeki dini tekelinin parçalanmasının başlangıcıdır.

1527

Roma'nın Yağması (Sack of Rome)

V. Karl'ın orduları Roma'ya girdi; İsviçreli muhafızların çoğu Papanın hayatını kurtarırken öldü.

Rönesans'ın altın çağını bitiren ve Vatikan'ı travmaya sokan kanlı olaydır.

1536

Son Yargı Freski

Michelangelo, yaşlılığında Sistina Şapeli'nin sunak duvarına mahşer gününü çizmeye başladı.

Vatikan'ın Rönesans iyimserliğinden Reform sonrası karamsarlığa geçişini simgeler.

1540

Cizvit Tarikatı Onayı

İgnatius Loyola'nın kurduğu Cizvitler, Vatikan'ın en entelektüel savunucuları olarak onaylandı.

Vatikan'ın Protestanlığa karşı başlattığı Karşı-Reform'un (Katolik Reformu) motorudur.

1545

Trento Konsili

Katolik kilisesinin dogmaları yeniden düzenlendi ve katı kurallar belirlendi.

Vatikan'ın iç kokuşmuşluğunu temizleyip modern teolojik yapısını kurmasıdır.

1564

Michelangelo'nun Ölümü

Usta heykeltıraş ve mimar, Aziz Petrus'un devasa kubbesini tamamlayamadan öldü.

Vatikan silüetinin en büyük mimari vizyonerinin eserini çıraklarına devretmesidir.

1571

İnebahtı Savaşı (Lepanto)

Papalık donanmasının da yer aldığı Kutsal İttifak, Osmanlı donanmasını yendi.

Vatikan'ın Haçlı ruhunu denizlerde başarıyla dirilttiği askeri zaferdir.

1582

Gregoryen Takvimi

Papa XIII. Gregorius, takvimdeki kaymayı düzelterek bugün kullanılan sistemi ilan etti.

Vatikan'ın sadece dini değil, küresel zamanı belirleme gücünün de kanıtıdır.

1590

Kubbenin Tamamlanması

Della Porta ve Fontana, Michelangelo'nun tasarımını bitirerek Aziz Petrus kubbesini kapattı.

Vatikan mimarisinin en baskın unsuru olan kubbenin (Cupola) şehre hakim olmasıdır.

1614

Cephenin Tamamlanması

Carlo Maderno, bazilikanın devasa ana cephesini (fasad) bitirdi.

Rönesans yapısının önüne eklenen uzun cepheyle kilisenin mimari bütünlüğü tamamlandı.

1626

Yeni Aziz Petrus'un Kutsanması

yıl süren devasa inşaat tamamlandı ve Hristiyan aleminin en büyük kilisesi resmi olarak açıldı.

Vatikan'ın Katolik dünyasına kalıcı ve eşsiz mimari mührünü vurmasıdır.

1633

Bernini'nin Baldaken'i

Gian Lorenzo Bernini, kilisenin merkezindeki bükümlü devasa bronz gölgeliği bitirdi.

Barok sanatının ihtişamlı döneminin Vatikan'ın içine tam anlamıyla yerleşmesidir.

1656

Aziz Petrus Meydanı Tasarımı

Bernini, ünlü sütunlu meydanı tasarlayarak kilisenin inananları kucaklamasını simgeledi.

Vatikan'ın dışarıya dönük tiyatral Barok yüzünün ve toplanma alanının inşasıdır.

1667

Meydanın Tamamlanması

devasa Dor sütunuyla çevrili eliptik meydan Katolik dünyasının kalbi olarak açıldı.

Papa'nın kitlelere seslendiği kusursuz akustik ve mimari vizyon tamamlandı.

1773

Cizvitlerin Yasaklanması

Avrupa krallarının baskısına dayanamayan Vatikan, kendi en güçlü tarikatını yasaklamak zorunda kaldı.

Papalığın Avrupa siyaseti karşısındaki zayıflığının büyük bir itirafıdır.

1790

Vatikan Müzelerinin Açılışı

Papalar özel koleksiyonlarını yavaş yavaş tasnif ederek halkın ziyaretine açtı.

Vatikan'ın sadece dini bir merkez değil, dünyanın en büyük müzelerinden biri olmasıdır.

1798

Napolyon İşgali

Fransız orduları Roma'ya girdi ve Papa VI. Pius'u esir alarak Fransa'ya sürdü.

Papalığın dünyevi gücünün Fransız Devrimi fikirleri karşısında tamamen çökmesidir.

1801

Konkordato

Vatikan, Napolyon ile anlaşarak Fransa'daki kiliseleri yeniden düzene soktu.

Vatikan'ın modern diktatörlerle hayatta kalmak için diplomatik tavizler vermesidir.

1809

Papalık Devletinin İlhakı

Napolyon, tüm Papalık topraklarını Fransa'ya kattığını ilan etti.

Vatikan'ın 1000 yıllık mülkiyetinin ve siyasi haritasının kağıt üzerinde yok edilmesidir.

1814

Papalığın Dönüşü

Napolyon'un yenilmesiyle Papa VII. Pius Roma'ya zaferle döndü.

Papalık topraklarının Viyana Kongresi ile iade edilip statükonun korunmasıdır.

1848

Roma Cumhuriyeti İsyanı

Milliyetçi İtalyanlar Roma'ya girip cumhuriyet ilan edince Papa IX. Pius şehirden kaçtı.

Vatikan'ın demokratik ve milliyetçi dalga karşısında güçsüz kaldığı anlardan biridir.

1850

Fransız Koruması

Fransız ordusu isyancıları ezip Papa'yı Roma'ya geri getirdi.

Vatikan'ın varlığını sürdürmek için yabancı ordulara tamamen bağımlı hale gelmesidir.

1869

Birinci Vatikan Konsili

Papa IX. Pius, inanç konularında Papanın yanılmaz (İnfallibilite) olduğunu ilan etti.

Papalığın dünyevi toprakları küçülürken ruhani gücünü mutlaklaştırmasıdır.

1870

Roma'nın Düşüşü

İtalyan ordusu surları yıkarak Roma'ya girdi ve Papalık Devletleri kalıcı olarak sona erdi.

Bin yıllık Papalık devletinin laik İtalyan birliği karşısında çökmesidir.

1871

Vatikan Mahkumu (Tutsaklığı)

Papa, İtalya'yı tanımayı reddederek kendini Vatikan duvarlarının arkasına hapsetti.

yıl sürecek olan ve hiçbir Papanın Vatikan dışına çıkmadığı protesto dönemi başladı.

1891

Rerum Novarum

Papa XIII. Leo, işçi haklarını savunan ve vahşi kapitalizmi eleştiren genelge yayınladı.

Vatikan'ın modern sanayi çağının sosyal sorunlarına ilk büyük resmi teolojik tepkisidir.

1929

Lateran Antlaşması

Mussolini ile Vatikan anlaştı; Papalığa 44 hektarlık bağımsız bir devlet verildi.

Vatikan Şehir Devleti'nin (bugünkü egemen mikro devletin) resmen kurulmasıdır.

1931

Vatikan Radyosu

Telsizin mucidi Marconi, Papa için doğrudan tüm dünyaya yayın yapabilen istasyon kurdu.

Vatikan'ın mesajını aracısız bir şekilde küresel medyaya taşımasının ilk adımıdır.

1939

II. Dünya Savaşı ve XII. Pius

Papa, tarafsız kalarak Roma'nın bombalanmasını önlemeye çalıştı ancak eleştirildi.

Vatikan'ın diplomasisi ve ahlaki sorumluluğu üzerine tarihin en tartışmalı dönemi oldu.

1950

Petrus'un Mezarının Keşfi

Vatikan altındaki kazılarda, Aziz Petrus'a ait olduğuna inanılan mezar doğrulandı.

Vatikan'ın efsanevi temelinin arkeolojik bir gerçeklikle desteklenmesi sağlandı.

1962

İkinci Vatikan Konsili

Papa XXIII. Ioannes, kiliseyi modern çağa uyarlamak için devasa bir reform meclisi topladı.

Vatikan'ın içe kapanıklığını bitirip dış dünyaya pencerelerini açtığı tarihi kırılmadır.

1965

Konsilin Sonuçları

Latince zorunluluğu kalktı, ayinler yerel dillerde yapılmaya başlandı.

Katolik Kilisesi'nin 400 yıllık Trento katılarından modern bir yapıya geçmesidir.

1978

I. Ioannes Paulus

Gülümseyen Papa olarak bilinen lider sadece 33 gün görev yaptıktan sonra öldü.

Modern Vatikan tarihindeki en kısa ve komplo teorilerine konu olan papalardan biridir.

1978

II. Ioannes Paulus

yıl aradan sonra ilk kez İtalyan olmayan (Polonyalı) bir papa seçildi.

Vatikan'ın Soğuk Savaş diplomasisine girerek Komünizmin çöküşünde rol oynayacağı süreç başladı.

1981

Papaya Suikast Girişimi

Mehmet Ali Ağca, Aziz Petrus Meydanı'nda Papa'yı vurarak ağır yaraladı.

Küresel Soğuk Savaş geriliminin doğrudan Vatikan'ın kalbine yansıdığı sarsıcı bir olaydır.

1984

ABD ile Diplomatik İlişkiler

Vatikan, dünyanın süper gücü ABD ile resmi büyükelçilik düzeyinde ilişki kurdu.

Vatikan'ın küresel diplomasi ağını modern uluslararası standartlara getirmesidir.

1992

Galileo'nun İade-i İtibarı

Vatikan, engizisyonda yargılanan Galileo'dan 350 yıl sonra resmi olarak özür diledi.

Vatikan'ın din ile bilimin çatışmadığını göstermeye yönelik en büyük simgesel hamlesidir.

2001

İnternet Papası

II. Ioannes Paulus, bir kilise genelgesini e-posta ile yayımlayan ilk papa oldu.

Vatikan'ın dijital çağa entegrasyonunun sembolik başlangıcıdır.

2005

XVI. Benedictus Dönemi

Gelenekçi Alman teolog Joseph Ratzinger papa seçildi.

Vatikan'ın modernleşme hızını yavaşlatıp teolojik köklere dönüş arayışıdır.

2012

Vatileaks Skandalı

Papanın özel uşağı, Vatikan içindeki yolsuzluk belgelerini basına sızdırdı.

Vatikan bürokrasisi (Kriya) içindeki derin krizlerin küresel ifşasıdır.

2013

Tarihi İstifa

XVI. Benedictus, 600 yıl sonra görevden istifa eden ilk papa oldu.

Papalık makamının ömür boyu süren bir mahkumiyet değil, bırakılabilir bir makam olduğunu gösterdi.