Anayasa Hareketlerinin 200 Kırılma Noktası

1215

Magna Carta

İngiltere Kralı John, baronların baskısıyla yetkilerini sınırlayan Magna Carta'yı kabul etti.

Hükümdarın da hukukla bağlı olduğu fikri güç kazandı.

1222

Macaristan Altın Fermanı

Macar soyluları kraliyet yetkilerini sınırlayan bir ferman elde etti.

Avrupa'da anayasal sınırlama fikri İngiltere dışına da yayıldı.

1258

Oxford Hükümleri

İngiltere'de kralın danışma ve yönetim yetkilerine ilişkin yeni sınırlamalar getirildi.

Temsili ve denetimli yönetim düşüncesi gelişti.

1295

Model Parlamento

İngiltere'de ruhban, soylu ve şehir temsilcilerinin yer aldığı parlamento biçimi belirginleşti.

Temsili kurumların tarihsel temeli güçlendi.

1628

Petition of Right

İngiliz Parlamentosu, vergilendirme ve tutuklama konularında kralın yetkilerine itiraz etti.

Parlamentonun meşruiyet kaynağı olarak önemi arttı.

1642

İngiliz İç Savaşı

Kral ile Parlamento arasındaki mücadele açık savaşa dönüştü.

Anayasal iktidar sınırları silahlı çatışmanın merkezine yerleşti.

1647

Agreement of the People

Radikal çevreler daha geniş temsil ve halk egemenliği talepleri ileri sürdü.

Anayasal düşünce yalnız elit uzlaşısı olmaktan çıkmaya başladı.

1649

Commonwealth Deneyi

Monarşi kaldırıldı ve cumhuriyetçi yönetim denendi.

Egemenliğin krallık dışında da örgütlenebileceği görüldü.

1679

Habeas Corpus Act

Keyfi tutuklamalara karşı önemli yasal güvence getirildi.

Kişi özgürlüğü anayasal düzenin merkezine yerleşti.

1688

Şanlı Devrim

İngiltere'de kral değişimi parlamenter üstünlük lehine gerçekleşti.

Mutlak monarşiden anayasal monarşiye geçiş hızlandı.

1689

English Bill of Rights

Parlamentonun üstünlüğünü ve bazı temel özgürlükleri teyit eden belge kabul edildi.

Modern anayasal monarşi modelinin çekirdeği oluştu.

1690

Locke'un Yönetim Kuramı

John Locke rıza, doğal haklar ve sınırlı iktidar fikrini sistemleştirdi.

Liberal anayasal düşünce felsefi temel kazandı.

1701

Act of Settlement

Taht veraseti ve yargı bağımsızlığı açısından yeni kurallar getirildi.

İngiliz anayasal düzeni kurumsal istikrar kazandı.

1748

Montesquieu ve Kuvvetler Ayrılığı

Montesquieu iktidarın yasama, yürütme ve yargı arasında ayrılması gerektiğini savundu.

Modern anayasa teorisinin ana ilkelerinden biri yerleşti.

1762

Rousseau ve Genel İrade

Rousseau halk egemenliği fikrini radikal biçimde yeniden tanımladı.

Anayasal meşruiyetin kaynağı halk olarak düşünülmeye başlandı.

1765

Damga Yasası Krizi

Amerikan kolonileri temsil olmadan vergilendirmeye itiraz etti.

Anayasal temsil fikri sömürge direnişinin merkezine yerleşti.

1776

Virginia Haklar Bildirgesi

Virginia temel hakları yazılı biçimde tanımladı.

Hak bildirileri anayasal düzenin önsözü haline geldi.

1776

Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi

Koloniler meşruiyetini halkın rızası ve doğal haklarla temellendirdi.

Anayasal cumhuriyetçiliğin devrimci dili doğdu.

1781

Konfederasyon Maddeleri

ABD'nin ilk gevşek birlik düzeni kuruldu.

Yazılı anayasa deneyiminin ilk aşaması yaşandı.

1787

ABD Anayasası

Federal yapı, kuvvetler ayrılığı ve yazılı anayasa ilkeleriyle yeni devlet düzeni kuruldu.

Modern yazılı anayasa çağının en etkili örneği ortaya çıktı.

1788

Federalist Tartışmalar

Anayasanın onayı sürecinde federalizm ve temsil yoğun biçimde tartışıldı.

Anayasa yorumculuğunun erken klasik metinleri doğdu.

1789

États-Généraux'dan Ulusal Meclis'e Geçiş

Fransa'da temsilciler mutlak monarşiye meydan okudu.

Kurucu iktidar fikri güç kazandı.

1789

İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi

Fransız Devrimi temel hak ve eşitlik fikrini evrensel dille ilan etti.

Modern hak anayasacılığı için güçlü model oluştu.

1791

Fransa 1791 Anayasası

Meşruti monarşi ve yazılı anayasa çerçevesi kuruldu.

Devrim anayasal devlet biçimine dönüştü.

1791

Mayıs Polonya Anayasası

Polonya-Litvanya Birliği modernleşme yönünde anayasal reform yaptı.

Avrupa kıtasında erken yazılı anayasa örneği ortaya çıktı.

1791

Haiti Ayaklanmasının Başlaması

Köleleştirilmiş insanlar özgürlük ve siyasal eşitlik talepleriyle isyan etti.

Anayasal hak söyleminin sömürge dünyasında da sahiplenildiği görüldü.

1793

Fransız 1793 Anayasası

Daha demokratik ve toplumsal içerikli bir anayasa tasarlandı.

Halk egemenliği düşüncesi daha radikal çizgiye taşındı.

1795

Fransa 1795 Anayasası

Direktuvar rejimiyle daha temkinli ve dengeli bir yapı kuruldu.

Devrim sonrası anayasal istikrar arayışı başladı.

1798

Helvetik Cumhuriyet Anayasası

İsviçre'de merkezileşmiş cumhuriyetçi anayasa denendi.

Fransız devrimci anayasacılığının bölgesel etkisi görüldü.

1798

Batavya Anayasası

Hollanda'da yeni cumhuriyetçi anayasal düzen kuruldu.

Devrimci anayasa modeli Avrupa'ya yayıldı.

1799

Konsüllük Anayasası

Napolyon dönemi Fransa'da yeni anayasal çerçeve oluşturdu.

Anayasa, yürütme gücünü merkezileştiren araç olarak da kullanıldı.

1803

Marbury v. Madison

ABD'de yargısal denetim ilkesi yüksek mahkeme içtihadıyla güç kazandı.

Anayasanın yargı eliyle korunması modeli doğdu.

1804

Haiti Anayasası

Bağımsız Haiti yeni anayasal düzenini kurdu.

Sömürge karşıtı siyah cumhuriyet anayasal tarihe girdi.

1804

Napolyon İmparatorluk Anayasacılığı

Fransa'da anayasal form korunurken iktidar imparatorlukta toplandı.

Anayasanın özgürleştirici olduğu kadar merkezileştirici kullanımına örnek oluştu.

1810

Latin Amerika Cunta Hareketleri

İspanyol Amerika'da yerel yönetimler egemenlik tartışmalarını başlattı.

Bağımsızlık anayasalarının zemini oluştu.

1812

Cádiz Anayasası

İspanya'da liberal ve temsili anayasa kabul edildi.

İber ve Latin dünyada anayasal liberalizmi derinden etkiledi.

1814

Norveç Anayasası

Eidsvoll'da kabul edilen anayasa ulusal egemenliği vurguladı.

Uzun ömürlü anayasal monarşi modeli doğdu.

1814

Fransız Şartı

Restorasyon monarşisi sınırlı anayasal düzeni kabul etti.

Devrim sonrası monarşi ile anayasa uzlaştırılmaya çalışıldı.

1815

Viyana Sonrası Anayasal Vaadler

Restorasyon Avrupa'sında bazı devletler anayasal beklentileri yönetmeye çalıştı.

Muhafazakârlık ile anayasal reform arayışı yan yana yürüdü.

1820

İspanya'da Anayasanın Yeniden Yürürlüğe Girişi

Liberal subaylar Cádiz Anayasası'nı geri getirdi.

Anayasa hareketlerinin ordu ve şehir isyanlarıyla ilişkisi güçlendi.

1822

Yunan Bağımsızlık Meclisleri

Yunan devrimciler anayasal metinlerle yeni devlet meşruiyeti kurdu.

Ulusal bağımsızlık ile anayasal devlet fikri birleşti.

1824

Meksika Anayasası

Federal cumhuriyet modeli benimsendi.

Latin Amerika'da anayasal devlet kurma deneyi genişledi.

1824

Brezilya Anayasası

İmparatorluk altında yazılı anayasa düzeni kuruldu.

Monarşik ama anayasal bir model ortaya çıktı.

1830

Temmuz Devrimi ve Yeni Fransız Şartı

Fransa'da monarşi yeniden anayasal sınıra çekildi.

Liberal anayasal monarşi güç kazandı.

1831

Belçika Anayasası

Belçika bağımsızlığını liberal anayasa ile birleştirdi.

19. yüzyılın en etkili anayasal metinlerinden biri doğdu.

1832

Büyük Reform Yasası

Britanya'da seçim sistemi kısmen genişletildi.

Temsilin anayasal boyutu toplumsal baskıyla değişmeye başladı.

1837

İspanya 1837 Anayasası

İspanyol liberalizmi yeni anayasal forma kavuştu.

İber anayasal hareketleri süreklilik kazandı.

1839

Tanzimat Fermanı

Osmanlı'da can, mal, vergi ve askerlik alanında düzenleme vaadi verildi.

Osmanlı anayasal gelişiminin ön aşaması oluştu.

1848

Fransa 1848 Anayasası

Cumhuriyet, genel erkek oy hakkı ve yeni temsil düzeni benimsendi.

Demokratik anayasal deneyim genişledi.

1848

Frankfurt Parlamentosu

Alman ulusal birliği ve anayasa girişimi başlatıldı.

Ulusal anayasa fikri güçlü ama kırılgan kaldı.

1848

İsviçre Federal Anayasası

Kantonlar arası daha güçlü federal yapı kuruldu.

Modern federal anayasanın başarılı örneklerinden biri oluştu.

1848

Statuto Albertino

Piyemonte-Sardinya Krallığı anayasal çerçeve kabul etti.

İtalyan birliğinin anayasal zemini kuruldu.

1849

Danimarka Anayasası

Mutlak monarşi anayasal monarşiye dönüştü.

Kuzey Avrupa'da meşrutiyet güç kazandı.

1850

Prusya Anayasası

Kral merkezli ama temsil kurumları içeren anayasal düzen kuruldu.

Alman anayasal mücadeleleri yeni biçim aldı.

1856

Islahat Fermanı

Osmanlı'da gayrimüslimlerin statüsü ve eşitlik vurgusu güçlendirildi.

Osmanlı hukukunda anayasal eşitlik fikri genişledi.

1857

Meksika 1857 Anayasası

Liberal reformcu anayasa kabul edildi.

Din-devlet ilişkisi ve yurttaşlık yeniden tanımlandı.

1858

Hindistan Yönetim Yasası

İngiliz Kraliyeti Hindistan'ı doğrudan yönetmeye başladı.

Sömürge yönetiminde anayasal reform tartışmaları yeni aşamaya geçti.

1861

İtalya Krallığı'nın Kuruluşu

Birlik süreci anayasal monarşi altında tamamlandı.

Ulusal bütünleşme anayasal form içinde kuruldu.

1865

ABD 13. Değişiklik

Kölelik anayasal olarak kaldırıldı.

Anayasa temel hakların genişletilmesinde doğrudan araç oldu.

1866

Romanya Anayasası

Modern ulus-devlet inşası anayasal metinle desteklendi.

Doğu Avrupa'da liberal anayasal model yayıldı.

1867

Kanada Konfederasyonu

Britanya Kuzey Amerika Yasası ile federal yapı kuruldu.

Dominyon tipi anayasal devlet modeli oluştu.

1867

Avusturya-Macaristan Uzlaşması

İmparatorluk ikili anayasal yapıya dönüştü.

Çok uluslu devletlerde anayasal denge arayışı öne çıktı.

1867

Kuzey Alman Konfederasyonu Anayasası

Alman birlik sürecinin anayasal çerçevesi oluşturuldu.

Federal ve monarşik unsurlar birleştirildi.

1868

ABD 14. Değişiklik

Eşit koruma ve yurttaşlık ilkeleri anayasal güvenceye kavuştu.

Modern hak anayasacılığının temel maddelerinden biri oluştu.

1868

Meiji Restorasyonu

Japonya'da merkezi devlet ve anayasal modernleşme süreci başladı.

Doğu Asya'da anayasal dönüşümün zemini kuruldu.

1869

İspanya 1869 Anayasası

Daha liberal haklar içeren yeni anayasa kabul edildi.

Kıta Avrupası'nda anayasal dalga sürdü.

1870

ABD 15. Değişiklik

Irka dayalı oy hakkı engellerine anayasal itiraz getirildi.

Temsilde eşitlik anayasal düzeyde güçlendi.

1871

Alman İmparatorluğu Anayasası

Birleşik Almanya anayasal monarşi ve federal yapı altında kuruldu.

Avrupa güç siyasetinin anayasal formu belirlendi.

1874

İsviçre Anayasa Revizyonu

Doğrudan demokrasi araçları daha görünür hale geldi.

Referandum ve halk katılımı anayasal modele işlendi.

1875

Fransa Üçüncü Cumhuriyet Yasaları

Cumhuriyetçi anayasal rejim kurumsallaştı.

Parlamenter cumhuriyet kalıcı form kazandı.

1876

Kanun-ı Esasi

Osmanlı Devleti ilk anayasasını ilan etti.

Osmanlı meşrutiyet süreci resmen başladı.

1877

Osmanlı Meclis-i Mebusan'ın Açılması

Anayasal temsil ilk kez fiilen uygulamaya geçti.

Meşrutiyet düşüncesi kurumsal biçim kazandı.

1879

Tırnovo Anayasası

Bulgaristan liberal içerikli anayasa kabul etti.

Balkan anayasal hareketleri hızlandı.

1884

Norveç'te Parlamenterleşme

Hükümetin parlamentoya karşı sorumluluğu güçlendi.

Metnin ötesinde anayasal teamül belirleyici hale geldi.

1885

Hindistan Ulusal Kongresi'nin Kuruluşu

Başlangıçta anayasal reform talepleri öne çıktı.

Sömürge dünyasında anayasal hak siyaseti gelişti.

1889

Meiji Anayasası

Japonya imparatorluk merkezli anayasal düzen kurdu.

Asya'da Batı etkili anayasal monarşi örneği doğdu.

1891

Brezilya Cumhuriyet Anayasası

Monarşi sona erdi, cumhuriyetçi anayasal düzen kuruldu.

Latin Amerika'da rejim dönüşümü anayasal metinle tamamlandı.

1891

Kolombiya Anayasası

Merkezileşmiş yeni anayasal yapı kuruldu.

Latin Amerika'da uzun ömürlü anayasal düzenlerden biri oluştu.

1893

Yeni Zelanda'da Kadın Oy Hakkı

Kadınların seçme hakkı anayasal-demokratik gelişimin parçası oldu.

Temsilin toplumsal sınırları genişledi.

1898

İspanyol İmparatorluğu'nun Çözülmesi

Sömürgelerde yeni anayasal düzen arayışları hızlandı.

Emperyal anayasal yapıların kırılganlığı açığa çıktı.

1901

Avustralya Anayasası

Federasyon anayasal çerçeve altında kuruldu.

İngiliz hukuk geleneği ile federalizm birleşti.

1901

Küba Anayasası

Bağımsızlık sonrası anayasal devlet inşası başladı.

Sömürge sonrası anayasal kuruculuk güç kazandı.

1905

Rus Devrimi

Çarlık rejimi anayasal taviz vermek zorunda kaldı.

Mutlak monarşilerde anayasal baskı yükseldi.

1905

Ekim Manifestosu

Rusya'da temsil organı ve sınırlı özgürlük vaat edildi.

Anayasal monarşi yönünde kırılma oluştu.

1906

İran Anayasa Devrimi

Meclis ve anayasa talebi Kaçar rejimini zorladı.

Orta Doğu'da anayasal hareketin büyük örneği doğdu.

1906

Rus Temel Yasaları

Çarlık rejimi anayasal çerçeve ilan etti ama yetkileri korudu.

Anayasa ile otokrasi arasındaki gerilim belirginleşti.

1907

İran Tamamlayıcı Temel Yasaları

Şeriat, meclis ve monarşi ilişkileri daha ayrıntılı biçimde düzenlendi.

Orta Doğu anayasal hareketi kurumsal çerçeve kazandı.

1908

II. Meşrutiyet'in İlanı

Osmanlı'da anayasa yeniden yürürlüğe sokuldu ve meclis açıldı.

Anayasal rejim Osmanlı siyasetinin merkezine geri döndü.

1909

Kanun-ı Esasi Değişiklikleri

Padişahın yetkileri sınırlandı, meclis ağırlığı arttı.

Osmanlı anayasal düzeni daha parlamenter çizgiye yaklaştı.

1910

Portekiz Cumhuriyet Anayasası Süreci

Monarşinin yıkılmasıyla cumhuriyetçi anayasal arayış güç kazandı.

Güney Avrupa'da rejim dönüşümü anayasal metinle tamamlandı.

1911

Çin Devrimi ve Hanedanın Çöküşü

Qing Hanedanı'nın sonu anayasal cumhuriyet tartışmasını başlattı.

Asya'da imparatorluktan cumhuriyete geçiş anayasal zemine taşındı.

1912

Çin Geçici Anayasası

Cumhuriyetçi yönetim için geçici anayasal çerçeve oluşturuldu.

Çin'de modern anayasal devlet arayışı resmileşti.

1914-1918

I. Dünya Savaşı ve Anayasal Kriz

Savaş birçok ülkede olağanüstü yetkileri ve anayasal askıya almaları beraberinde getirdi.

Anayasaların kriz anlarında ne kadar kırılgan olduğu görüldü.

1917

Meksika Anayasası

Toprak reformu, sosyal haklar ve emek düzenlemeleri içeren yeni anayasa kabul edildi.

Sosyal hakları açıkça tanıyan modern anayasalardan biri doğdu.

1917

Rusya Şubat Devrimi

Çarlık çöktü ve anayasal temsil tartışmaları yeniden açıldı.

Mutlak monarşinin anayasal cumhuriyet baskısına dayanamadığı görüldü.

1918

Sovyet Anayasası

Bolşevik iktidar yeni devlet yapısını sovyet temelli anayasal çerçeveyle tanımladı.

Anayasa, liberal değil devrimci sınıf egemenliği aracı olarak da biçimlendirildi.

1918

Alman Kasım Devrimi

Monarşi çöktü ve cumhuriyetçi anayasal düzenin yolu açıldı.

Almanya anayasal monarşiden parlamenter cumhuriyete yöneldi.

1919

Weimar Anayasası

Almanya geniş haklar ve parlamenter kurumlarla yeni anayasa kabul etti.

20. yüzyıl anayasa hukukunun en etkili ama en kırılgan örneklerinden biri oluştu.

1919

Milletler Cemiyeti Dönemi Azınlık Rejimleri

Yeni devletlerde azınlık hakları uluslararası güvence konusu oldu.

Anayasal vatandaşlık ile uluslararası hukuk arasında yeni bağ kuruldu.

1920

Avusturya Federal Anayasası

Hans Kelsen etkisiyle modern anayasal düzen ve anayasa yargısı şekillendi.

Anayasa mahkemesi fikri kurumsal güç kazandı.

1920

Çekoslovakya Anayasası

Yeni devlet parlamenter-demokratik anayasal yapı kurdu.

Orta Avrupa'da liberal cumhuriyet modeli benimsendi.

1921

Teşkilat-ı Esasiye Kanunu

Türkiye'de milli egemenliği vurgulayan kısa ama kurucu metin kabul edildi.

Ulusal egemenlik ilkesine dayalı yeni devletin temeli atıldı.

1922

İrlanda Serbest Devleti Süreci

Bağımsızlık mücadelesi anayasal devlet kuruculuğuna dönüştü.

Ulusal kurtuluş ile anayasa yapımı iç içe geçti.

1923

Cumhuriyet'in İlanı

Türkiye'de rejim değişikliği anayasal çerçevede somutlaştı.

Monarşik mirastan cumhuriyetçi anayasal düzene geçildi.

1924

Türkiye 1924 Anayasası

Cumhuriyetçi ve üniter devlet yapısı ayrıntılı biçimde kuruldu.

Modern Türkiye'nin erken anayasal omurgası oluştu.

1924

SSCB 1924 Anayasası

Birlik yapısı ve cumhuriyetler arası hukuki çerçeve tanımlandı.

Sovyet federalizmi anayasal form kazandı.

1926

Lübnan Anayasası

Fransız manda döneminde mezhepsel dengeleri içeren anayasal yapı kuruldu.

Orta Doğu'da karma temsilli anayasal modelin örneği ortaya çıktı.

1927

Çin'de Vesayetçi Anayasacılık Fikri

Milliyetçi hareket anayasal yönetime geçişi aşamalı modelle tartıştı.

Anayasa, tam demokrasi öncesi geçiş aracı olarak düşünüldü.

1931

İspanya İkinci Cumhuriyet Anayasası

Laiklik, kadın hakları ve parlamenter sistem öne çıktı.

İlerici anayasal reformların toplumsal gerilim yaratabileceği görüldü.

1931

Westminster Statüsü

Dominyonların yasama bağımsızlığı güçlendirildi.

İmparatorluk içinde anayasal egemenlik daha da dağıtıldı.

1935

Hindistan Yönetim Yasası

Eyalet özerkliği ve sınırlı temsil genişletildi.

Bağımsızlık öncesi anayasal devlet tecrübesi derinleşti.

1936

Stalin Anayasası

SSCB haklar ve temsil dili kullanan yeni anayasa kabul etti.

Metin ile siyasal gerçeklik arasındaki farkın çarpıcı örneği oluştu.

1937

İrlanda Anayasası

Yeni anayasa ulusal egemenliği ve kurumsal bağımsızlığı vurguladı.

İrlanda devletleşmesi anayasal bakımdan tamamlandı.

1937

Türkiye'de Altı Ok'un Anayasaya Girişi

Cumhuriyet ideolojisi anayasal metne işlendi.

Anayasa yalnız kurumları değil devlet kimliğini de tanımlayan araç oldu.

1945

II. Dünya Savaşı Sonrası Yeniden Kuruluş

Faşizmin çöküşü anayasal demokrasi arayışını güçlendirdi.

Anayasa, otoriterliğe karşı koruma mekanizması olarak yeniden düşünüldü.

1945

Birleşmiş Milletler Şartı

Uluslararası düzen insan hakları ve barış ilkeleri etrafında kuruldu.

Ulusal anayasalar küresel normlardan daha çok etkilenmeye başladı.

1946

Fransa Dördüncü Cumhuriyet Anayasası

Savaş sonrası parlamenter cumhuriyet yeniden kuruldu.

Direniş sonrası anayasal cumhuriyetçilik geri döndü.

1946

Japonya Anayasası

İmparatorluk sistemi sembolik hale getirildi, haklar ve barışçılık vurgulandı.

Savaş sonrası anayasal dönüşümün en güçlü örneklerinden biri oluştu.

1946

İtalya'da Monarşinin Sonu

Referandumla cumhuriyet yolu açıldı ve anayasa süreci başladı.

Halk oyu ile rejim değişimi anayasal kuruculuğu etkiledi.

1947

Hindistan Kurucu Meclisi Çalışmaları

Bağımsız devlet için kapsamlı anayasa hazırlıkları yoğunlaştı.

Sömürge sonrası anayasa yapımının büyük örneği şekillendi.

1948

İtalya Cumhuriyet Anayasası

Demokratik, sosyal ve parlamenter anayasal düzen yürürlüğe girdi.

Faşizm sonrası anayasal güvence modeli doğdu.

1948

Güney Kore Anayasası

Yeni devlet anayasal çerçevede kuruldu.

Soğuk Savaş Asyası'nda kurucu metinlerin rolü arttı.

1948

İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi

Hakların evrensel dili küresel meşruiyet kazandı.

Sonraki anayasalarda insan hakları vurgusu güçlendi.

1949

Alman Temel Yasası

Batı Almanya federal, demokratik ve hak temelli anayasal yapı kurdu.

Militan demokrasi ve anayasal koruma modeli öne çıktı.

1949

Çin Halk Cumhuriyeti Ortak Programı

Yeni rejim geçici anayasal ilkelerle devlet örgütlenmesini tanımladı.

Devrimci kurucu iktidarın anayasal çerçevesi oluştu.

1950

Hindistan Anayasası

Dünyanın en kapsamlı demokratik anayasalarından biri yürürlüğe girdi.

Çeşitli toplumlarda anayasal çoğulculuğun büyük örneği doğdu.

1950

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

Temel hakların ulusüstü yargı denetimine bağlanması süreci başladı.

Anayasal hak koruması ulusal sınırları aşmaya başladı.

1951

Pakistan Amaçlar Kararı

İslam, temsil ve devlet yapısı arasındaki ilişki anayasal çerçevede tartışıldı.

Din temelli anayasal meşruiyet arayışı güç kazandı.

1953

Danimarka Anayasa Reformu

Tek meclis ve veraset düzeni gibi önemli yapısal değişiklikler yapıldı.

Eski monarşik anayasalar modernleştirildi.

1954

Çin Halk Cumhuriyeti Anayasası

Yeni devlet sosyalist kurumlarını yazılı anayasa ile tanımladı.

Komünist anayasacılık daha kurumsal forma kavuştu.

1956

Pakistan Anayasası

İslam Cumhuriyeti ilan edildi ve parlamenter anayasal düzen kuruldu.

Güney Asya'da anayasa ile kimlik ilişkisi belirginleşti.

1956

Tunus Anayasası

Bağımsızlık sonrası yeni devlet anayasal yapısını kurdu.

Kuzey Afrika'da sömürge sonrası anayasa yapımı hızlandı.

1957

Gana Bağımsızlık Anayasası

Sahra altı Afrika'da yeni anayasal devletler dönemi başladı.

Dekolonizasyon ile anayasal kuruculuk birleşti.

1958

Fransa Beşinci Cumhuriyet Anayasası

Yürütmeyi güçlendiren yeni yarı başkanlık sistemi kuruldu.

Modern anayasal tasarımda istikrar arayışı belirginleşti.

1959

Küba Devrimi Sonrası Geçiş Düzeni

Eski anayasal yapı devrimci dönüşümle fiilen aşıldı.

Devrimlerin anayasal düzeni kesintiye uğratabileceği görüldü.

1960

Kıbrıs Anayasası

İki toplumlu karmaşık güç paylaşımı modeli oluşturuldu.

Anayasa, etnik uzlaşmanın aracı olarak tasarlandı.

1960

Nijerya Bağımsızlık Anayasası

Federal ve çok etnili devlet için anayasal yapı kuruldu.

Afrika'da çoğul toplumlar için anayasa mühendisliği öne çıktı.

1961

Türkiye 1961 Anayasası

Kuvvetler ayrılığı, temel haklar ve anayasa yargısı güçlendirildi.

Türkiye'de özgürlükçü anayasa geleneğinin en güçlü örneklerinden biri doğdu.

1962

Cezayir Anayasası

Bağımsızlık sonrası devletin anayasal çerçevesi belirlendi.

Ulusal kurtuluş ile kurucu anayasacılık birleşti.

1963

Kenya Anayasası

Yeni bağımsız devlet anayasal yapısını oluşturdu.

Sömürge sonrası Afrika'da anayasal devlet zinciri büyüdü.

1964

ABD Sivil Haklar Yasası'nın Anayasal Etkisi

Eşit koruma ve yurttaşlık ilkeleri daha güçlü uygulama alanı buldu.

Yasal reformlar anayasal hakların gerçekliğini genişletti.

1965

Oy Hakkı Yasası

ABD'de seçim eşitliği anayasal düzene daha uygun hale getirildi.

Temsilin anayasal boyutu fiilen derinleşti.

1966

Medeni ve Siyasal Haklar Sözleşmesi

Temel haklar daha ayrıntılı uluslararası normlara bağlandı.

Ulusal anayasalarda hak dili daha da güçlendi.

1967

Brezilya Anayasası

Askerî rejim anayasal form altında otoriter yapıyı kurdu.

Anayasanın otoriter yönetimleri de meşrulaştırabildiği görüldü.

1968

Çekoslovak Federalleşme Girişimi

Prag Baharı sırasında anayasal reform ve federalleşme tartışıldı.

Sosyalist sistemlerde de anayasal çoğulculuk arayışı ortaya çıktı.

1969

Libya Geçici Anayasal Bildirisi

Monarşi devrilince yeni devrimci yönetim geçici anayasal çerçeve kurdu.

Askerî darbeler de anayasal dil üretmeye devam etti.

1971

Mısır Anayasası

Başkanlık ağırlıklı anayasal düzen kuruldu.

Arap dünyasında cumhuriyetçi anayasa modeli güç kazandı.

1971

Türkiye 1961 Anayasası Değişiklikleri

Özgürlük alanları daraltıldı ve yürütme güçlendirildi.

Anayasal metinlerin siyasal krizlerde geriye çevrilebildiği görüldü.

1972

Bangladeş Anayasası

Milliyetçilik, demokrasi, laiklik ve sosyalizm temel ilkeler olarak benimsendi.

Yeni devletlerin anayasa ile kimlik kurduğu görüldü.

1973

Pakistan Anayasası

Yeni anayasa parlamenter sistem ve federal çerçeve kurdu.

Kriz sonrası anayasal uzlaşının örneği ortaya çıktı.

1974

Portekiz Karanfil Devrimi

Diktatörlük sona erdi ve kurucu anayasa süreci başladı.

Güney Avrupa'da demokratik anayasacılık geri döndü.

1975

Yunanistan'da Demokratik Geçiş

Cunta sonrası anayasal demokratik yapı kuruldu.

Askerî rejimden anayasal demokrasiye dönüş yaşandı.

1976

Portekiz Anayasası

Devrim sonrası sosyal haklar ve demokratik kurumlar güvenceye kavuştu.

Yeni kuşak sosyal anayasalardan biri doğdu.

1978

İspanya Anayasası

Franco sonrası demokrasi, özerklikler ve haklar temelinde yeni anayasa kabul edildi.

Uzlaşmaya dayalı demokratik geçiş anayasasının büyük örneği oluştu.

1979

İran İslam Cumhuriyeti Anayasası

Devrim sonrası teokratik-cumhuriyetçi karma yapı kuruldu.

Anayasa, dinî otorite ile halkoyunu birleştiren özgün model yarattı.

1980

Şili 1980 Anayasası

Askerî rejim kendi anayasal çerçevesini inşa etti.

Otoriter anayasal mühendisliğin klasik örneklerinden biri oluştu.

1982

Türkiye 1982 Anayasası

Merkezî devlet ve yürütme ağırlığını artıran yeni anayasa kabul edildi.

Darbe sonrası anayasal düzenin kalıcı etkisi ortaya çıktı.

1982

Kanada Haklar ve Özgürlükler Şartı

Haklar güçlü anayasal güvenceye bağlandı.

Yargısal hak koruması anayasal merkez haline geldi.

1983

Arjantin Demokrasiye Dönüş Süreci

Askerî rejim sonrası anayasal kurumlar yeniden işler hale geldi.

Latin Amerika'da anayasal demokrasi dalgası güçlendi.

1986

Filipinler Halk Gücü Devrimi

Otoriter yönetim devrildi ve yeni anayasa süreci başladı.

Toplumsal seferberlik anayasal kuruculuğu tetikledi.

1987

Filipinler Anayasası

Demokratik kurumlar ve hak güvenceleri yeniden kuruldu.

Diktatörlük sonrası anayasal restorasyon sağlandı.

1987

Güney Kore Anayasa Reformu

Doğrudan seçim ve demokratik güvenceler kabul edildi.

Asya'da kitlesel baskı anayasal demokratikleşme üretti.

1988

Brezilya Anayasası

Askerî rejim sonrası kapsamlı demokratik anayasa yürürlüğe girdi.

Latin Amerika'da sosyal hak ve demokrasi sentezi güç kazandı.

1989

Doğu Avrupa Devrimleri

Komünist rejimler çözülürken anayasal düzenler hızla değişti.

Anayasa, rejim dönüşümünün temel aracı haline geldi.

1989

Polonya Yuvarlak Masa Süreci

Muhalefet ile iktidar anayasal geçiş üzerinde uzlaştı.

Müzakereye dayalı anayasal demokratikleşme örneği oluştu.

1990

Namibya Anayasası

Bağımsızlık sonrası hak temelli demokratik anayasa kabul edildi.

Afrika'da başarılı kurucu meclis örneklerinden biri doğdu.

1990

Almanya'nın Yeniden Birleşmesi

Temel Yasa birleşmiş Almanya'nın anayasası olarak sürdü.

Geçici anayasal çerçevenin kalıcı hale gelebileceği görüldü.

1991

Kolombiya Anayasası

Katılım, haklar ve anayasa yargısı açısından yenilikçi metin kabul edildi.

Latin Amerika anayasacılığında yeni dönem başladı.

1991

Sovyetler Birliği'nin Dağılması

Eski Sovyet coğrafyasında çok sayıda yeni anayasa süreci başladı.

Rejim çöküşü anayasal kuruculuk dalgası yarattı.

1992

Moğolistan Anayasası

Tek parti sisteminden demokratik anayasal düzene geçildi.

Asya'da post-sosyalist anayasal dönüşüm örneği oluştu.

1992

Maastricht Düzeni ve Egemenlik Tartışmaları

Avrupa bütünleşmesi ulusal anayasal egemenlik sorularını yeniden açtı.

Anayasa artık yalnız ulusal değil bölgesel bağlamda da tartışıldı.

1993

Rusya Anayasası

Başkanlık ağırlıklı yeni anayasal sistem kuruldu.

Post-Sovyet devletlerde güçlü yürütme eğilimi belirginleşti.

1993

Güney Afrika Geçici Anayasası

Apartheid sonrası geçiş için uzlaşmacı anayasal çerçeve oluşturuldu.

Derin bölünmüş toplumlarda anayasal müzakerenin önemi görüldü.

1994

Güney Afrika Demokratik Seçimleri

Yeni anayasal düzen halk iradesiyle meşruluk kazandı.

Kurucu geçiş süreci toplumsal kabul elde etti.

1995

Bosna-Hersek Dayton Düzeni

Savaş sonrası devlet yapısı uluslararası anlaşma ile anayasal forma sokuldu.

Barış antlaşmaları da anayasal belge işlevi görebildi.

1996

Güney Afrika Nihai Anayasası

Eşitlik, onur ve anayasa yargısı temelinde güçlü metin kabul edildi.

Hak temelli çağdaş anayasacılığın en saygın örneklerinden biri doğdu.

1997

Birleşik Krallık'ta Devrim Niteliğinde Reformlar

İskoçya ve Galler için yetki devri süreci başladı.

Yazısız anayasal düzende de köklü anayasal değişim mümkün oldu.

1998

İnsan Hakları Yasası

Avrupa insan hakları normları Britanya iç hukukunda daha etkili hale geldi.

Hak koruması anayasal pratiği derinleştirdi.

1998

Good Friday Anlaşması

Kuzey İrlanda için karma temsil ve güç paylaşımı düzeni kuruldu.

Anayasal tasarımın çatışma çözümünde kritik rolü görüldü.

1999

Venezuela Anayasası

Yeni anayasa katılımcı demokrasi ve güçlü başkanlık vurgusuyla kabul edildi.

Latin Amerika'da kurucu meclis dalgası yeni evreye geçti.

2001

Afganistan Geçiş Süreci

Taliban sonrası yeni anayasal düzen kurma çabaları başladı.

Devlet inşası ile anayasal kuruculuk yeniden birleşti.

2003

Irak'ta Rejim Değişikliği

Eski anayasal yapı çöktü ve yeni kurucu tartışmalar başladı.

Dış müdahale ile anayasa yapımının zorlukları belirginleşti.

2004

Afganistan Anayasası

Başkanlık sistemi ve temel haklar çerçevesi kabul edildi.

Savaş sonrası anayasa yapımının önemli örneği oluştu.

2005

Irak Anayasası

Federal yapı ve çok kimlikli düzen anayasal metne işlendi.

Çatışmalı toplumlarda anayasa tasarımının güçlüğü ortaya çıktı.

2007

Nepal Geçici Anayasası

Monarşiden cumhuriyete geçiş için geçici anayasal düzen kuruldu.

Devrimci dönüşüm anayasal çerçeveyle yönetilmeye çalışıldı.

2008

Ekvador Anayasası

Doğa hakları ve sosyal devlet vurgulu yenilikçi anayasa kabul edildi.

Çevresel anayasal düşünce güçlü biçimde sahneye çıktı.

2010

Kenya Anayasası

Yetki devri, haklar ve denetim mekanizmaları güçlendirildi.

Afrika'da yeni kuşak katılımcı anayasa örneği doğdu.

2011

Arap Baharı ve Anayasal Krizler

Birçok ülkede rejimlerin meşruiyeti anayasal düzeyde sorgulandı.

Sokak hareketleri anayasa yapımını yeniden gündeme taşıdı.

2011

Fas Anayasa Reformu

Monarşi kitlesel baskı karşısında anayasal tavizler verdi.

Anayasa reformu rejim istikrarı aracı olarak kullanıldı.

2011

Mısır Geçici Anayasal Süreci

Mübarek sonrası yeni kurucu tartışmalar başladı.

Devrim sonrası anayasa yapımının kırılganlığı görüldü.

2013

Zimbabve Anayasası

Uzun siyasal kriz sonrası yeni anayasa kabul edildi.

Haklar, kurumlar ve yürütme dengesi yeniden tanımlandı.

2014

Mısır 2014 Anayasası

Darbe sonrası yeni anayasal çerçeve oluşturuldu.

Anayasa değişiminin her zaman demokratikleşme anlamına gelmediği görüldü.

2014

Tunus 2014 Anayasası

Arap Baharı sonrası uzlaşmacı ve hak temelli anayasa kabul edildi.

Bölgedeki en umut verici anayasal dönüşüm örneklerinden biri ortaya çıktı.

2015

Nepal Anayasası

Monarşiden cumhuriyete geçiş uzun süreç sonunda anayasal metinle tamamlandı.

Yeni devlet kimliği federal ve cumhuriyetçi zeminde kuruldu.

2016

Tayland 2016 Anayasası

Askerî müdahale sonrası siyasal alanı sınırlayan yeni anayasa kabul edildi.

Anayasa, demokratik açılım kadar denetimli siyaset aracı da olabildi.

2020

Şili'de Yeni Anayasa Referandumu

Pinochet döneminden kalan anayasanın değiştirilmesi için halk güçlü destek verdi.

Kurucu meclis fikri toplumsal meşruiyet kazandı.

2021

Şili Anayasa Konvansiyonu

Toplumsal çeşitliliği yansıtan temsil yapısıyla yeni anayasa hazırlık süreci başladı.

Katılımcı ve kapsayıcı anayasa yapımı yeniden dünya gündemine girdi.

2022

Şili İlk Taslağın Reddedilmesi

Hazırlanan anayasa taslağı referandumda kabul edilmedi.

Kurucu süreçlerde toplumsal meşruiyet ile metin içeriği arasındaki dengenin kritik olduğu görüldü.

2022

Tunus'ta Yeni Anayasa

Başkanlık yetkilerini artıran yeni anayasal düzen kabul edildi.

Arap Baharı sonrası anayasal kazanımların geri çevrilebildiği anlaşıldı.

Günümüz

Anayasal Devletin Yeni Gündemi

Dijital haklar, veri koruması, iklim adaleti, kimlik çeşitliliği ve yargı bağımsızlığı anayasal tartışmaların merkezine yerleşti.

Anayasa hareketleri tamamlanmış değil; yeni haklar ve yeni iktidar biçimleri karşısında yaşamaya devam ediyor.