Bozkırdan İmparatorluğa: 80 Büyük Kırılma

862

Rurik Hanedanı'nın Kurulumu

Viking kökenli Vareg lideri Rurik, Novgorod'da ilk Rus devletini kurdu.

Rus devlet geleneğinin ve ilk hanedanlığın efsanevi başlangıcıdır.

882

Kiev Knezliği'nin Yükselişi

Prens Oleg, Kiev'i ele geçirerek kuzey ve güney Slavlarını birleştirdi.

Modern Rusya, Ukrayna ve Belarus'un ortak ata devleti tarih sahnesine çıktı.

988

Ortodoksluğun Kabulü

Kiev Knezi I. Vladimir, Bizans'tan Ortodoks Hristiyanlığı resmi din olarak benimsedi.

Rus ulusunun bin yıllık kültürel ve dini rotası Batı'dan koparak Doğu'ya (Bizans'a) bağlandı.

1019

Bilge Yaroslav Dönemi

İlk yazılı Rus kanunları (Russkaya Pravda) oluşturuldu ve altın çağ yaşandı.

Rus devleti kurumsal bir hukuk yapısına ve kültürel olgunluğa kavuştu.

1054

Bölünmenin Başlangıcı

Yaroslav'ın ölümüyle Kiev Knezliği parçalanmaya ve prensliklere bölünmeye başladı.

Merkezi otorite kayboldu, Rus toprakları dış saldırılara açık hale geldi.

1223

Kalka Nehri Muharebesi

Rus prenslikleri Moğol öncü kuvvetlerine karşı ağır bir yenilgi aldı.

Yüzyıllar sürecek Moğol dehşetinin ilk büyük işaret fişeğiydi.

1237

Büyük Moğol İstilası

Batu Han komutasındaki Moğol orduları Rus topraklarına girdi ve Kiev'i yıktı.

Rusların Avrupa ile bağı koptu, gelişimleri yüzyıllarca geriye gitti.

1240

Tatar (Altın Orda) Boyunduruğu

Rus prenslikleri Altın Orda Devleti'ne vergi ödeyen vasal devletlere dönüştü.

Rusya'nın genetiğine Asyalı otoriter devlet anlayışı ve Moğol siyasi kültürü kazındı.

1242

Buz Üzerinde Savaş

Aleksandr Nevski, Peipus Gölü'nde Töton Şövalyeleri'ni (Haçlıları) yenilgiye uğrattı.

Rus Ortodoksluğu, Batılı Katolik yayılmacılığına karşı korunmuş oldu.

1327

Moskova Knezliği'nin Doğuşu

Moskova, Altın Orda için vergi toplayan ana merkez olarak güçlenmeye başladı.

Rusya'nın gelecekteki siyasi merkezi Kiev'den Moskova'ya taşındı.

1380

Kulikova Muharebesi

Moskova Knezi Dmitriy Donskoy, Altın Orda ordusunu ilk kez mağlup etti.

Moğolların yenilmezlik efsanesi yıkıldı ve Rusların özgüveni geri geldi.

1453

Üçüncü Roma İdeolojisi

İstanbul'un Osmanlılarca fethinin ardından Moskova kendini Ortodoksluğun yeni koruyucusu ilan etti.

Rus Çarlığının dini ve emperyal yayılmacı ideolojisi doğdu.

1480

Ugra Nehri Karşılaşması

III. İvan (Büyük İvan), Altın Orda'ya vergi ödemeyi reddederek Moğol boyunduruğunu kesin olarak bitirdi.

Rusya bağımsız, egemen bir ulus devlet olarak yeniden tarih sahnesine çıktı.

1497

İlk Kanunname (Sudebnik)

III. İvan tüm Rus toprakları için geçerli ilk merkezi kanunnameyi yayınladı.

Köylülerin serf (köle) statüsüne düşüş süreci yasal olarak başlatıldı.

1547

İlk Çar: Korkunç İvan

IV. İvan, "Tüm Rusya'nın Çarı" unvanını alarak taç giydi.

Knezlik dönemi bitti, mutlak monarşiye dayalı Çarlık İmparatorluğu başladı.

1552

Kazan Hanlığı'nın İlhakı

Korkunç İvan, Altın Orda'nın kalıntısı olan Türk-Tatar Kazan Hanlığı'nı yıktı.

Rusya ilk kez Slav olmayan, İslami bir coğrafyayı yutarak çok uluslu bir yapıya büründü.

1581

Sibirya'nın Keşfi

Kazak lider Yermak Timofeyeviç komutasında Sibirya'nın işgali başladı.

Rusya'nın Asya derinliklerine yayılarak dünyanın en büyük ülkesi olma süreci başladı.

1598

Rurik Hanedanının Sonu

Korkunç İvan'ın oğlu Fyodor'un varissiz ölümüyle 700 yıllık hanedan kapandı.

Rusya'yı parçalanmanın eşiğine getirecek olan "Karışıklık Dönemi" (Smuta) tetiklendi.

1613

Romanov Hanedanı'nın Yükselişi

Mihail Romanov boyarlar meclisi tarafından Çar seçildi.

devrimine kadar tam 304 yıl Rusya'yı yönetecek son hanedanlık kuruldu.

1649

Serfliğin Kesinleşmesi

Yeni yasa ile köylülerin toprak sahibinden izinsiz ayrılması tamamen yasaklandı.

Rus köylüsü, Batı Avrupa'nın aksine tamamen köleleşerek yüzyıllarca sürecek sefalete mahkum oldu.

1654

Ukrayna'nın İlhakı (Pereyaslav Antlaşması)

Zaporojye Kazakları, Polonya'ya karşı Rus Çarı'nın korumasına girmeyi kabul etti.

Doğu Ukrayna ve Kiev, yüzyıllar sonra tekrar Rusya'nın kontrolüne geçti.

1667

Kilise Şizması (Raskol)

Patrik Nikon'un kilise reformlarına karşı çıkan "Eski İnananlar" aforoz edildi.

Rus toplumu dini ve kültürel olarak derinden bölündü, yüz binlerce insan sürüldü.

1682

Büyük Petro (I. Petro) Tahta Çıktı

Rusya'yı kökünden değiştirecek olan reformist Çar I. Petro iktidara geldi.

Rusya'nın "Batılılaşma" ve Avrupa'nın büyük güçlerinden biri olma serüveni başladı.

1697

Büyük Elçilik

I. Petro, gemi yapımını ve teknolojiyi öğrenmek için kimliğini gizleyerek Avrupa'yı gezdi.

Rusya, Batı'nın bilim ve teknolojisiyle doğrudan ve yoğun bir temasa geçti.

1703

Sakal Vergisi

I. Petro, boyarların geleneksel uzun sakal bırakmalarını yasaklayıp vergiye bağladı.

Geleneksel Rus kimliği zorbalıkla, şeklen de olsa Avrupalılaştırılmaya çalışıldı.

1703

St. Petersburg'un Kuruluşu

Petro, bataklıklar üzerine yeni başkenti, "Avrupa'ya açılan pencereyi" inşa ettirdi.

Moskova'nın Asyalı/Ortodoks havası terk edilip Batılı/Aydınlanmacı bir devlet vizyonu benimsendi.

1709

Poltava Muharebesi

Kuzey Savaşı'nda İsveç Kralı Demirbaş Şarl'ın ordusu tamamen yok edildi.

Rusya Baltık Denizi'ne kesin olarak yerleşti ve Kuzey Avrupa'nın yeni hakimi oldu.

1721

İmparatorluk İlanı

Kuzey Savaşı'nın zaferle bitmesiyle I. Petro "Tüm Rusya'nın İmparatoru" unvanını aldı.

Rusya, Avrupa diplomasisinde artık birinci sınıf bir süper güç olarak tescillendi.

1755

Moskova Üniversitesi Kuruldu

Bilim insanı Mihail Lomonosov'un çabalarıyla Rusya'nın ilk üniversitesi açıldı.

Laik bilim ve aydınlanma düşüncesi Rus entelektüel hayatına girmeye başladı.

1762

Büyük Katerina Tahta Çıktı

Alman kökenli Katerina, kocası III. Petro'yu devirerek imparatoriçe oldu.

Rusya'nın aydınlanma mutlakıyeti ve en büyük coğrafi genişleme dönemi başladı.

1773

Pugaçov İsyanı

Kendini Çar ilan eden Kazak lider Pugaçov, devasa bir köylü isyanı başlattı.

Serfliğin yarattığı toplumsal öfke patladı, ancak isyan kanla bastırılıp baskı artırıldı.

1774

Küçük Kaynarca Antlaşması

Osmanlı ile yapılan savaşın ardından Karadeniz'e ve Kırım'a ulaşma yolu açıldı.

Rusya'nın asırlık "Sıcak Denizlere inme" hedefinde tarihi bir eşik aşıldı.

1783

Kırım'ın İlhakı

Rus İmparatorluğu, bağımsız Kırım Hanlığı'nı işgal ederek sınırlarına kattı.

Karadeniz bir Türk gölü olmaktan çıkıp Rusya'nın hakimiyet alanına dönüştü.

1795

Polonya'nın Parçalanması

Katerina döneminde Polonya, Rusya, Prusya ve Avusturya arasında paylaşılarak haritadan silindi.

Rusya'nın batı sınırları Orta Avrupa'nın kalbine kadar genişledi.

1812

Napolyon'un Rusya Seferi (Vatan Savaşı)

Fransız orduları Moskova'ya girdi ama soğuk ve açlık nedeniyle tamamen yok olarak geri çekildi.

Rusya, Avrupa'nın en yenilmez ordusunu yok ederek kıtanın kurtarıcısı rolünü üstlendi.

1815

Viyana Kongresi

Napolyon sonrası Avrupa'yı düzenleyen kongrede I. Aleksandr başrolü oynadı.

Rusya, Avrupa'nın muhafazakar jandarması ve en güçlü kıtasal ordusu konumuna yükseldi.

1825

Dekabristler İsyanı

Avrupa'yı gören liberal subaylar, anayasa ve özgürlük talebiyle ayaklandı.

Rusya tarihindeki ilk modern devrim girişimidir, kanla bastırılıp derin bir istihbarat devleti kuruldu.

1833

Hünkâr İskelesi Antlaşması

Mısır isyanına karşı Osmanlı'yı koruyan Rusya, Boğazlar üzerinde muazzam imtiyazlar elde etti.

Rusya'nın Akdeniz politikası zirveye ulaştı ancak bu durum İngiltere ve Fransa'yı alarma geçirdi.

1853

Kırım Savaşı

Osmanlı, İngiliz ve Fransız ittifakı, Rusya'yı Kırım'da ağır bir yenilgiye uğrattı.

Rus ordusunun teknolojik olarak ne kadar geride kaldığı ve sistemin çürüklüğü acı bir şekilde anlaşıldı.

1861

Serfliğin Kaldırılması (Büyük Reform)

II. Aleksandr'ın fermanıyla milyonlarca köylü resmi olarak kölelikten azat edildi.

Yüzyıllardır süren insanlık ayıbı bitse de, topraksız bırakılan köylüler yeni krizlerin tohumunu attı.

1867

Alaska'nın Satışı

Mali kriz içindeki Rusya, Alaska'yı 7.2 milyon dolar karşılığında ABD'ye sattı.

Rusya'nın Kuzey Amerika kıtasındaki yayılması sona erdi ve kıtaya hapsoldu.

1877

Harbi (Osmanlı-Rus Savaşı)

Rusya, Balkan Slavlarını kurtarma bahanesiyle Osmanlı'yı yenerek Ayastefanos'u imzalattı.

Panslavizm ideolojisi zafer kazandı ve Balkanlar'daki Osmanlı hakimiyeti büyük ölçüde kırıldı.

1881

Çar II. Aleksandr Suikastı

Reformcu Çar, "Halkın İradesi" adlı anarşist örgüt tarafından bombalı suikastla öldürüldü.

Reform süreci bıçak gibi kesildi, Rusya karanlık ve son derece baskıcı bir döneme girdi.

1891

Trans-Sibirya Demiryolu Başladı

Moskova'dan Pasifik kıyısındaki Vladivostok'a uzanan dünyanın en uzun demiryolu inşasına başlandı.

Rusya'nın devasa Asya toprakları lojistik ve ekonomik olarak merkeze bağlanabildi.

1904

Rus-Japon Savaşı

Emperyalist genişleme politikasındaki Rusya, sürpriz bir şekilde Japonya'ya ağır yenildi.

Modern tarihte ilk kez bir Avrupa gücü bir Asya ülkesine yenildi, Çarlık rejimi prestijini sıfırladı.

1905

Kanlı Pazar ve İlk Devrim

Kışlık Saray'a dilekçe vermeye giden silahsız işçilere ateş açıldı, ülke genel greve gitti.

Halkın "İyi Çar" inancı kanla yıkıldı, Çar II. Nikolay göstermelik de olsa bir meclis (Duma) açmak zorunda kaldı.

1914

Birinci Dünya Savaşı'na Giriş

Sırbistan'ı korumak adına seferberlik ilan eden Rusya kendini dünya savaşında buldu.

Zaten zayıf olan ekonomi ve ordu, milyonlarca kayıpla tamamen çöktü.

(Şubat)

Şubat Devrimi

Açlık ve savaş yorgunu halkın ayaklanması sonucu 300 yıllık Romanov hanedanı yıkıldı.

Çarlık rejimi son buldu, yerine geçici ve liberal bir hükümet kuruldu.

(Ekim)

Ekim Devrimi (Bolşevik Devrimi)

Vladimir Lenin önderliğindeki Bolşevikler, Geçici Hükümeti devirerek iktidarı ele geçirdi.

Dünyanın ilk Marksist-Komünist devleti kuruldu, insanlık tarihinde yeni bir çağ başladı.

1918

Brest-Litovsk Antlaşması

Bolşevikler, savaştan çıkmak için Almanya'ya devasa topraklar (Ukrayna, Baltık vb.) vererek barış imzaladı.

Rusya, İmparatorluk döneminde kazandığı en değerli toprakların çoğunu kaybetti.

1918

Rus İç Savaşı Başladı

Bolşevikler (Kızıllar) ile eski rejim yanlıları (Beyazlar) arasında kanlı bir iç savaş patlak verdi.

Milyonlarca insan öldü, ancak Kızıl Ordu tüm rakiplerini yok ederek komünist iktidarı perçinledi.

1918

Çar Ailesinin İnfazı

Son Çar II. Nikolay ve tüm ailesi Yekaterinburg'da Bolşevikler tarafından kurşuna dizildi.

Eski rejimin geri dönme ihtimali kanlı ve sembolik bir biçimde tamamen ortadan kaldırıldı.

1921

Kronstadt İsyanı ve NEP

Devrimci denizcilerin isyanı sonrası Lenin, kısmi serbest piyasayı içeren Yeni Ekonomi Politikasını (NEP) ilan etti.

Bolşevikler ayakta kalabilmek için katı savaş komünizminden geçici olarak taviz verdi.

1922

SSCB'nin Kuruluşu

Rusya, Ukrayna, Belarus ve Kafkasya cumhuriyetleri birleşerek Sovyetler Birliği'ni kurdu.

Rus İmparatorluğu'nun eski toprakları, komünist bir federasyon çatısı altında yeniden toplandı.

1924

Lenin'in Ölümü

Devrimin lideri Lenin'in ölümü sonrası Troçki ile Stalin arasında iktidar savaşı başladı.

Rusya'nın kaderini belirleyecek çok daha acımasız ve otoriter bir liderlik dönemi için zemin oluştu.

1928

Stalin'in Mutlak İktidarı ve Beş Yıllık Planlar

Stalin tüm muhalefeti tasfiye edip ağır sanayileşme ve tarımda zorunlu kolektifleştirme başlattı.

Tarım ülkesi Rusya, milyonların ölümü pahasın devasa bir sanayi gücüne dönüştürüldü.

1932

Büyük Açlık (Holodomor)

Zorunlu tarım politikaları yüzünden özellikle Ukrayna ve güney Rusya'da milyonlarca köylü açlıktan öldü.

Sovyet tarihinin en büyük insani felaketlerinden biri devlet eliyle yaratıldı.

1936

Büyük Terör (Büyük Temizlik)

Stalin, paranoyası nedeniyle ordudaki ve partideki neredeyse tüm eski Bolşevikleri idam ettirdi.

Devleti kuran kadro tamamen yok edildi, parti tamamen Stalin'e biat eden bir aygıta dönüştü.

1939

Molotov-Ribbentrop Paktı

SSCB ile Nazi Almanyası saldırmazlık paktı imzalayarak Polonya'yı aralarında paylaştı.

İkinci Dünya Savaşı'nın fiilen başlamasına ve Sovyetlerin sınırlarını genişletmesine yol açtı.

1941

Barbarossa Harekatı

Hitler, paktı bozarak Sovyetler Birliği'ne tarihin en büyük askeri saldırısını başlattı.

Sovyetler için 27 milyon cana mal olacak olan kanlı "Büyük Vatanseverlik Savaşı" başladı.

1943

Stalingrad ve Kursk Zaferleri

Kızıl Ordu, Alman ordusunu durdurup Kursk'ta tarihin en büyük tank savaşını kazandı.

İkinci Dünya Savaşı'nın dönüm noktası oldu, Nazi Almanyası'nın çöküşü başladı.

1945

Berlin'in Düşüşü ve Savaşın Sonu

Kızıl Ordu Berlin'i alarak Nazi rejimini bitirdi, Doğu Avrupa'yı işgal etti.

SSCB, ABD ile birlikte dünyanın en güçlü iki küresel süper gücünden biri olarak tescillendi.

1947

Soğuk Savaş'ın Başlaması

Dünya, kapitalist Batı Bloku ve SSCB liderliğindeki komünist Doğu Bloku olarak ikiye bölündü.

İnsanlık, nükleer yıkım korkusu altında yarım asır sürecek bir ideolojik ve askeri gerilime girdi.

1949

Sovyet Atom Bombası

SSCB ilk atom bombasını başarıyla test etti.

ABD'nin nükleer tekeli kırıldı, dünyada dehşet dengesi kuruldu.

1953

Stalin'in Ölümü ve Kruşçev

Stalin'in ölümüyle baskı dönemi hafifledi, Kruşçev gizli konuşmasıyla Stalin'in suçlarını ifşa etti.

Buzların erimesi" (Thaw) dönemi başladı, Sovyet siyaseti kısmen normalleşti.

1957

Sputnik ve Uzay Yarışı

SSCB, dünyanın ilk yapay uydusu Sputnik'i fırlatarak uzay çağını başlattı.

Teknolojik olarak Batı'nın gerisinde görülen Rusya, bilimsel kapasitesiyle dünyayı şoke etti.

1961

Gagarin Uzayda

Yuri Gagarin, uzaya çıkan ilk insan oldu.

SSCB uzay yarışında ABD'ye karşı psikolojik ve teknolojik en büyük zaferini elde etti.

1962

Küba Füze Krizi

SSCB'nin Küba'ya nükleer füze yerleştirmesiyle dünya nükleer savaşın eşiğine geldi.

İki süper güç uçurumun kenarından döndü ve diplomasinin önemi kavrandı.

1968

Prag Baharı'nın Ezilmesi

SSCB, liberalleşmeye çalışan Çekoslovakya'yı tanklarla işgal etti (Brejnev Doktrini).

Sovyetlerin Doğu Avrupa'daki kontrolünü şiddetle koruyacağı, reformlara asla izin vermeyeceği kanıtlandı.

1979

Afganistan İşgali

SSCB ordusu, komünist hükümeti korumak için Afganistan'a girdi.

SSCB'nin ekonomik ve moral çöküşünü hazırlayan "Sovyetlerin Vietnam'ı" bataklığına saplanıldı.

1985

Gorbaçov ve Reformlar

Mihail Gorbaçov, çökmekte olan sistemi kurtarmak için Perestroyka (yeniden yapılanma) ve Glasnost (şeffaflık) başlattı.

Yılların sansürü kalktı, ancak bu özgürlükler sistemi onarmak yerine çözülmeyi hızlandırdı.

1986

Çernobil Felaketi

Ukrayna'daki Sovyet nükleer santrali patladı ve tüm Avrupa'ya radyasyon yayıldı.

Olayın gizlenmeye çalışılması Sovyet sistemine olan inancı ve devlet otoritesini tamamen yıktı.

1989

Berlin Duvarı'nın Yıkılması

Gorbaçov'un müdahale etmeme kararı sonucu Doğu Avrupa'daki komünist rejimler peş peşe çöktü.

Rusya'nın İkinci Dünya Savaşı'nda kazandığı tüm jeopolitik etki alanı ve Soğuk Savaş fiilen sona erdi.

(Ağustos)

Ağustos Darbesi

Sertlik yanlısı komünistler Gorbaçov'u devirmeye çalıştı ama Boris Yeltsin halkı direnişe çağırarak darbeyi önledi.

Komünist Parti'nin gücü tamamen yok oldu ve Sovyetler Birliği'nin parçalanması kesinleşti.

(Aralık)

SSCB'nin Dağılması

Gorbaçov istifa etti, 15 Sovyet cumhuriyeti bağımsızlık ilan etti.

Tarihin gördüğü en büyük kıtasal imparatorluk tek kurşun atılmadan haritadan silindi.

1992

Şok Terapi ve Kriz

Bağımsız Rusya Federasyonu'nda Yeltsin, radikal kapitalist politikalara geçti.

Devasa enflasyon, yoksulluk ve devlet varlıklarını ele geçiren "Oligarkların" doğuşuna yol açtı.

1993

Parlamento Krizi

Yeltsin, meclisi feshetmek için tanklarla Rus parlamento binasını (Beyaz Ev) bombaladı.

Rusya'nın yeni demokratik kurumları henüz doğmadan otoriter bir başkanlık sistemine ezdirildi.

1994

Birinci Çeçen Savaşı Başladı

Bağımsızlık isteyen Çeçenistan'a giren Rus ordusu, Grozni'de ağır bir yenilgi aldı.

Yıkılmış Sovyet ordusunun zayıflığı tüm dünyaya sergilendi, Rusya prestij kaybetti.

1999

Putin'in Yükselişi

Boris Yeltsin istifa ederek yetkilerini eski KGB subayı Vladimir Putin'e devretti.

Rusya'da kaos yıllarını bitirecek, devleti yeniden toparlayacak ve otoriterleşecek yeni bir dönem başladı.

2000

İkinci Çeçen Savaşı ve Güç

Putin, Çeçen isyanını aşırı ve acımasız bir güç kullanarak bastırdı.

Moskova, Kafkasya'daki otoritesini kanla tesis etti ve "güçlü devlet" imajı geri döndü.

2008

Gürcistan Savaşı

Rusya, Güney Osetya üzerinden Gürcistan'a askeri müdahalede bulundu.

Rusya, Sovyet sonrası dönemde sınırları dışına ilk kez askeri güç yansıtarak "arka bahçemi elletmem" mesajı verdi.

2014

Kırım'ın İlhakı

Ukrayna'daki Batı yanlısı devrim üzerine Rusya, Kırım'ı işgal ve ilhak etti.

Soğuk Savaş'tan bu yana Avrupa'da ilk kez bir devletin sınırları zorla değiştirildi, Batı ile köprüler atıldı.

2022

Ukrayna İşgali

Rusya, "özel askeri operasyon" adıyla Ukrayna'ya tam kapsamlı bir işgal başlattı.

İkinci Dünya Savaşı'ndan beri Avrupa'daki en büyük savaş patlak verdi; Rusya küresel sistemden ve Batı'dan tamamen koptu.