Galyalılardan Beşinci Cumhuriyet'e: 120 Kırılma Noktası

MÖ 58-50

Galya Savaşları

Jül Sezar komutasındaki Roma lejyonları, Kelt kökenli Galyalıları acımasızca fethedip topraklarını Roma'ya kattı.

Modern Fransa coğrafyası Latin kültürü ve diliyle tanıştı, "Gallo-Roman" kültürü doğdu.

MÖ 52

Alesia Kuşatması

Galyalı lider Vercingetorix, Sezar'a karşı direnişini kaybederek teslim oldu.

Bağımsız Galya direnişi tamamen kırıldı ve Roma asimilasyonu kesinleşti.

MS 481

Clovis'in Tahta Çıkışı

Merovenj hanedanından Clovis, Frank kabilelerini birleştirerek ilk krallığı kurdu.

Modern "Fransa" (Frankların ülkesi) isminin ve siyasi bütünlüğünün temeli atıldı.

496

Clovis'in Vaftiz Edilmesi

Kral Clovis putperestliği bırakarak Katolik Hristiyanlığı kabul etti.

Fransa kralları yüzyıllar sürecek olan "Kilisenin en büyük kızı ve koruyucusu" unvanını kazandı.

732

Tours (Puvatya) Muharebesi

Charles Martel (Çekiç Karl), İspanya'dan ilerleyen Emevi İslam ordusunu durdurdu.

İslamiyet'in Batı Avrupa'ya yayılışı engellendi, Franklar Hristiyan Avrupa'nın kurtarıcısı sayıldı.

800

Şarlman'ın (Charlemagne) Taç Giymesi

Papa, Frank Kralı Şarlman'ı "Kutsal Roma İmparatoru" ilan ederek taç giydirdi.

Batı Roma İmparatorluğu fikri yeniden canlandı, Avrupa'nın siyasi birliği geçici olarak sağlandı.

843

Verdun Antlaşması

Şarlman'ın torunları devasa imparatorluğu üçe böldü (Batı, Orta ve Doğu Frank Krallıkları).

Batı Frank Krallığı, modern Fransa'nın coğrafi ve siyasi sınırlarını ilk kez belirginleştirdi.

911

Rollo ve Normandiya

Viking (Norman) lideri Rollo'ya, yağmaları durdurması karşılığında Kuzey Fransa'da toprak verildi.

Normandiya Dükalığı kuruldu; bu Vikingler Fransızlaşıp 1066'da İngiltere'yi fethedecekti.

987

Capet Hanedanının Yükselişi

Hugh Capet, Fransa Kralı seçildi ve 800 yıl sürecek hanedanın temellerini attı.

Zayıflayan merkezi otorite yavaş yavaş yeniden Paris merkezli olarak toparlanmaya başladı.

1095

Birinci Haçlı Seferi'nin İlanı

Papa II. Urbanus, Fransa'daki Clermont Konsili'nde Müslümanlara karşı Kutsal Topraklar için savaş çağrısı yaptı.

Fransız şövalyeleri iki yüzyıl sürecek Haçlı Seferleri'nin askeri omurgasını oluşturdu.

1152

Akitanya'lı Eleanor'un Evliliği

Eleanor, Fransız kralından boşanıp İngiltere Kralı II. Henry ile evlenerek devasa Fransız topraklarını İngiltere'ye taşıdı.

Fransa ile İngiltere arasında yüzyıllar sürecek olan toprak ve taht kavgalarının tohumu atıldı.

1209

Albigensian (Kathar) Haçlı Seferi

Kuzeyli Fransız şövalyeleri, Papa'nın emriyle Güney Fransa'daki "sapkın" Katharları katletti.

Güney Fransa'nın (Oksitanya) bağımsız kültürü yok edilerek Paris'in (Kuzey'in) otoritesine bağlandı.

1214

Bouvines Muharebesi

Fransa Kralı II. Philip, İngiliz, Kutsal Roma ve Flaman ittifakını ağır bir yenilgiye uğrattı.

Fransa krallığı İngiliz tehdidini bertaraf ederek Avrupa'nın en güçlü monarşisi konumuna yükseldi.

1302

Estates-General'in (Sınıflar Meclisi) Kurulması

Kral IV. Philip, Papa ile olan vergi kavgasında destek bulmak için din adamları, soylular ve halk temsilcilerini topladı.

Fransa tarihinde ulusal temsil fikrinin (çok zayıf da olsa) ilk kurumsal örneği yaşandı.

1307

Tapınak Şövalyelerinin Tutuklanması

Borç içindeki Kral IV. Philip, güçlü ve zengin Tapınak Şövalyeleri tarikatını sapkınlık suçlamasıyla yok etti.

Monarşinin, Kilise ve diğer tüm bağımsız güç odakları üzerindeki mutlak üstünlüğü kanıtlandı.

1309

Avignon Papalığı (Babil Sürgünü)

Fransız etkisi altındaki Papalık, Roma'yı terk ederek 70 yıl boyunca Güney Fransa'daki Avignon şehrine taşındı.

Fransız kralları, Katolik Kilisesi'ni kendi dış politikalarının bir aracı haline getirmeyi başardı.

1337

Yüz Yıl Savaşları'nın Başlaması

İngiltere Kralı III. Edward'ın Fransa tahtında hak iddia etmesiyle tarihin en uzun soluklu hanedanlık savaşı başladı.

İki ülke ekonomisini ve nüfusunu tüketecek yüzyıllık kanlı bir yıkım dönemi (1337-1453) başladı.

1346

Crecy Muharebesi

İngiliz uzun yaycıları (longbow), ağır zırhlı elit Fransız şövalyelerini uzaktan oklayarak katletti.

Şövalyeliğin askeri üstünlüğü bitti, feodal askeri sistemin çöküşü hızlandı.

1348

Kara Ölüm (Veba) Fransa'da

Büyük veba salgını Fransa'ya ulaştı ve nüfusun neredeyse üçte birini yok etti.

Ekonomi çöktü, ancak azalan iş gücü nedeniyle hayatta kalan köylülerin değeri ve isyan gücü arttı.

1358

Jacquerie İsyanı

Ağır vergiler ve savaşın yıkımından bıkan köylüler, Kuzey Fransa'da soylulara karşı kanlı bir isyan başlattı.

Fransız tarihinde elitlere karşı alt sınıfların patlamasının (ilerideki İhtilalin) ilk büyük öncüsü oldu.

1415

Agincourt Muharebesi

Kral V. Henry komutasındaki İngilizler, çamura saplanan devasa Fransız ordusunu bir kez daha katletti.

Fransa boyun eğmenin eşiğine geldi ve İngiliz Kralı Fransa tahtının varisi ilan edildi.

1429

Jan Dark (Jeanne d'Arc) ve Orleans Kuşatması

İlahi sesler duyduğunu söyleyen köylü kızı Jan Dark, Fransız ordusuna liderlik edip İngilizleri Orleans'tan attı.

Çökmüş olan Fransız moralini ayağa kaldırdı ve Yüz Yıl Savaşları'nın seyrini Fransa lehine çevirdi.

1431

Jan Dark'ın İdamı

İngilizlere esir düşen Jan Dark, engizisyon mahkemesince "cadı" ilan edilerek diri diri yakıldı.

Fransa en büyük milli kadın kahramanını kazandı, yüzyıllar sonra azize ilan edilecekti.

1453

Castillon Muharebesi ve Savaşın Sonu

Topçu birliklerini etkili kullanan Fransızlar, İngilizleri kıtadan (Calais hariç) tamamen attı.

Yüz Yıl Savaşları bitti, feodal yapı zayıfladı ve Fransa ilk kez ortak bir "Ulus" bilinci etrafında birleşti.

1477

Posta Teşkilatı'nın Kurulması

Kral XI. Louis, krallığın her yerine ulaşan ilk resmi kraliyet posta ağını kurdu.

Merkezi devletin tüm taşrayı kontrol edebilmesinin iletişim ve istihbarat altyapısı sağlandı.

1494

Burgonya ve Bretonya'nın İlhakı

Bağımsız güç odakları olan devasa dükalıklar savaş ve evliliklerle tahta bağlandı.

Fransa'nın bugünkü altıgen (L'Hexagone) şeklindeki coğrafi sınırları büyük ölçüde tamamlandı.

1515

İtalya Savaşları'nın Başlaması

Fransız kralları İtalya üzerinde hak iddia ederek, Habsburg imparatorluğu ile onlarca yıl sürecek savaşlara girişti.

Askeri başarısızlığa rağmen İtalyan Rönesans kültürü, sanatı ve mimarisi (Leonardo da Vinci dahil) Fransa'ya taşındı.

1534

Jacques Cartier'nin Kanada'yı Keşfi

Fransız kaşif Cartier, St. Lawrence Nehri'ni geçerek Kanada topraklarında Fransa adına hak iddia etti.

Fransa'nın Kuzey Amerika'daki devasa sömürge imparatorluğunun (Yeni Fransa) temelleri atıldı.

1539

Villers-Cotterêts Fermanı

Kral I. Francois, tüm resmi ve hukuki belgelerin Latince yerine Fransızca yazılmasını emretti.

Fransızca, devletin tek dili haline gelerek ulusal kimliğin en güçlü birleştirici unsuru oldu.

1562

Din Savaşları'nın Başlaması

Katolikler ile Fransız Protestanları (Huguenotlar) arasında 36 yıl sürecek kanlı iç savaşlar patlak verdi.

Rönesans'ın parlak dönemi bitti, ülke dini fanatizm ve şiddet sarmalına sürüklenerek yıkıma uğradı.

1572

St. Bartholomew Günü Katliamı

Kraliyetin kışkırtmasıyla Katolik çeteler, Paris'te ve tüm ülkede on binlerce Protestan'ı vahşice katletti.

Din Savaşları'nın en kanlı kırılmasıdır, Avrupa'da Protestan-Katolik nefretini yüzyıllar boyunca onarılamaz şekilde derinleştirdi.

1589

Bourbon Hanedanının Yükselişi

Suikasta kurban giden III. Henry'nin yerine, Protestan lider IV. Henry (Navarra) kral oldu.

Fransa tarihinin en güçlü hanedanı olan ve 1789 İhtilali'ne kadar hüküm sürecek Bourbonlar tahta geçti.

1593

Paris Bir Ayine Değer

Protestan olan Kral IV. Henry, ülkedeki savaşı bitirip başkente girebilmek için Katolikliğe geçti.

Dini inancın devletin bekası (pragmatizm) uğruna feda edilebileceği modern devlet aklı (Politique) benimsendi.

1598

Nantes Fermanı (Edict of Nantes)

IV. Henry, Protestanlara geniş inanç özgürlüğü ve sivil haklar tanıyan fermanı imzaladı.

Yarım asırlık kanlı Din Savaşları sona erdi, Avrupa'da dini hoşgörünün ilk büyük yasal adımı atıldı.

1610

IV. Henry Suikastı

Fransa'yı toparlayan ve halk tarafından sevilen "İyi Kral Henry", fanatik bir Katolik tarafından hançerlendi.

Dini gerilimlerin aslında tamamen sönmediği ortaya çıktı, krallık yeniden bir yönetim krizine girdi.

1624

Kardinal Richelieu Dönemi

Kral XIII. Louis'nin başbakanı olan Richelieu, devletin fiili yöneticisi oldu.

Devletin Yüksek Çıkarı" (Raison d'État) kavramı icat edildi, soyluların gücü kırılarak monarşi mutlaklaştırıldı.

1635

Otuz Yıl Savaşları'na Katılım

Katolik Kardinal Richelieu, Fransa'nın jeopolitik rakibi Katolik Habsburgları zayıflatmak için Protestanların safında savaşa girdi.

Fransa, din yerine jeopolitik çıkarları önceliklendiren ilk modern, seküler dış politikayı uyguladı.

1635

Fransız Akademisi'nin Kurulması (Académie Française)

Richelieu, Fransız dilini standartlaştırmak ve korumak amacıyla bir dil kurumu kurdu.

Fransızca, saray dili olmaktan çıkıp tüm Avrupa diplomasisinin ve kültürünün evrensel diline dönüştü.

1648

Westphalia Antlaşması

Avrupa'yı yıkan Otuz Yıl Savaşları sona erdi, Fransa Avrupa'nın tartışmasız yeni askeri gücü olarak belirdi.

Kutsal Roma İmparatorluğu (Almanya) parçalandı, modern ulus-devlet sisteminin temelleri atıldı.

1648

Fronde İsyanı

Artan vergilere ve kraliyet otokrasisine karşı soylular ve parlamento (yargıçlar) isyan etti.

İsyan bastırıldı; ancak çocuk Kral XIV. Louis'de Paris halkına ve soylulara karşı hayat boyu sürecek bir güvensizlik (Versay'ı inşa etme sebebi) yarattı.

1661

Güneş Kral İktidarı (XIV. Louis)

Kardinal Mazarin'in ölümüyle 23 yaşındaki XIV. Louis, "Devlet Benim" diyerek tüm yetkileri eline aldı.

Fransa'da "Mutlak Monarşi" en kusursuz ve en güçlü zirvesine ulaştı.

1682

Versay (Versailles) Sarayı'na Taşınma

XIV. Louis, sarayı ve tüm soyluları Paris dışına, devasa ve lüks Versay Sarayı'na taşıdı.

Soylular siyasi güçten koparılıp krala bağımlı saray dalkavuklarına dönüştürüldü, halk ile kraliyetin bağı tamamen koptu.

1685

Nantes Fermanı'nın İptali

Güneş Kral, ülkede sadece Katolikliğe izin veren bir ferman çıkararak Protestan inancını yasakladı.

Yüz binlerce eğitimli ve zengin Protestan tüccar ülkeyi terk ederek Fransa ekonomisine devasa bir darbe vurdu.

1701

İspanya Veraset Savaşı

XIV. Louis, torununu İspanya tahtına oturtarak iki krallığı birleştirmeye çalışınca tüm Avrupa Fransa'ya saldırdı.

Fransa askeri olarak tükenmenin eşiğine geldi ve devasa bir borç batağına saplandı.

1715

Güneş Kral'ın Ölümü

yıl süren rekor uzunluktaki iktidarın ardından XIV. Louis arkasında borç içinde, yorgun bir ülke bıraktı.

Monarşinin şatafatı ile halkın sefaleti arasındaki uçurum büyüdü, çöküşün tohumları atıldı.

1748

Aydınlanma Çağı (Montesquieu ve Montesquieu'nün Ruhu)

Montesquieu "Kanunların Ruhu"nu yayımlayarak kuvvetler ayrılığı (yasama, yürütme, yargı) fikrini savundu.

Monarşinin "Tanrısal Hakkı" fikri ilk kez rasyonel ve felsefi bir saldırıya uğradı.

1751

Diderot ve Ansiklopedi (L'Encyclopédie)

Tüm insanlık bilgisini rasyonel bir şekilde derleyen Ansiklopedi'nin ilk cildi Diderot ve d'Alembert tarafından yayımlandı.

Kilise ve dogmaların otoritesine karşı akıl, bilim ve laik düşünce burjuvazi arasında hızla yayıldı.

1756

Yedi Yıl Savaşları

Fransa, İngiltere ile girdiği küresel koloniyel savaşı kaybederek Kanada'yı ve Hindistan'ı İngilizlere bıraktı.

Fransa'nın küresel imparatorluk hayalleri çöktü ve monarşinin beceriksizliği sorgulanmaya başlandı.

1762

Rousseau'nun Toplum Sözleşmesi

Jean-Jacques Rousseau, "Halk Egemenliği" kavramını ortaya attığı efsanevi eserini yayımladı.

Fransız İhtilali'nin (özellikle Jakobenlerin) felsefi manifestosu ve ana itici gücü yazılmış oldu.

1778

Amerikan Bağımsızlık Savaşı'na Destek

Fransa, ezeli rakibi İngiltere'den intikam almak için isyancı Amerikan kolonilerine asker ve para yardımı yaptı.

ABD bağımsız oldu ama bu savaş Fransa'nın hazinesini tamamen boşaltarak 1789 devriminin en büyük ekonomik nedenini yarattı.

1785

Elmas Kolye Skandalı

Kraliçe Marie Antoinette'in adının karıştığı sahte bir dolandırıcılık skandalı ortaya çıktı.

Kraliçenin ("Madam Açık") ve monarşinin itibarını halkın gözünde tamamen sıfırlayan bir halkla ilişkiler felaketi oldu.

(Mayıs)

Sınıflar Meclisi'nin (Estates-General) Toplanması

İflas eden Kral XVI. Louis, yeni vergiler koymak için 175 yıl aradan sonra temsilciler meclisini toplamak zorunda kaldı.

Halk temsilcileri (Üçüncü Sınıf) ilk kez asiller ve rahiplerle masaya oturdu, devrimin fitili ateşlendi.

(Haziran)

Tenis Kortu Yemini

Dışlanan halk temsilcileri bir kapalı tenis kortunda toplanarak anayasa yapılana kadar dağılmama yemini (Ulusal Meclis) etti.

Fransa'da egemenliğin kraldan alınıp "Ulus"a geçişini simgeleyen hukuki devrim gerçekleşti.

(14 Temmuz)

Bastille Baskını

Paris halkı, kralın ordularına karşı silahlanmak için mutlakiyetin sembolü Bastille hapishanesini basıp yıktı.

Devrim sadece hukuki olmaktan çıkıp sokaklara taştı; 14 Temmuz modern Fransa'nın milli bayramı oldu.

(Ağustos)

Feodalizmin İlgası ve Bildirge

Meclis, feodal ayrıcalıkları kaldırdı ve "İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi"ni yayımladı.

Bin yıllık soyluluk/kölelik sistemi bir gecede bitirildi; herkes yasalar önünde eşit "vatandaş" kabul edildi.

(Ekim)

Versay Yürüyüşü

Açlıktan kırılan Parisli kadınlar, Versay Sarayı'nı basarak Kraliyet ailesini zorla Paris'e getirdi.

Kral fiilen devrimcilerin rehinesi oldu ve monarşinin yüzyıllık kutsallığı halkın ayakları altında ezildi.

(Haziran)

Varennes Olayı (Kralın Kaçışı)

Kral XVI. Louis ve ailesi, devrimi bitirmek için yabancı ordulara sığınmak amacıyla kılık değiştirerek sınıra kaçarken yakalandı.

Kralın "hain" olduğu anlaşıldı, halkta anayasal monarşiye olan son inanç da yerini Cumhuriyet talebine bıraktı.

(Nisan)

Devrim Savaşları'nın Başlaması

Devrimi boğmak isteyen Avusturya ve Prusya krallıklarına karşı savaş ilan edildi (La Marseillaise marşı bu dönemde bestelendi).

Fransa, tüm Avrupa monarşilerine karşı çeyrek asır sürecek kanlı bir "devrim ihracı" savaşına girdi.

(Eylül)

Birinci Cumhuriyet'in İlanı

Kraliyet tamamen lağvedildi ve Fransa tarihinde ilk kez Cumhuriyet ilan edildi.

Devrim artık geri dönülemez radikal bir yola, monarşiyi yeryüzünden silme aşamasına geçti.

(Ocak)

Kralın İdamı

XVI. Louis, vatana ihanet suçundan Ulusal Jilet (Giyotin) ile Paris meydanında idam edildi.

Avrupa'nın tüm monarşileri şoka girdi, Fransa'ya karşı devasa bir uluslararası koalisyon kuruldu.

(Eylül)

Terör Dönemi (Reign of Terror)

Maximilien Robespierre öncülüğündeki Kamu Güvenliği Komitesi, olağanüstü hal ilan edip muhalifleri giyotine göndermeye başladı.

Devrim kendi çocuklarını yer" sözü gerçeğe dönüştü, kraliçe dâhil on binlerce insan (radikaller bile) katledildi.

(Temmuz)

Robespierre'in Düşüşü (Thermidor Devrimi)

Terörden ve paranoyadan bıkan meclis, Robespierre'i tutuklayıp kendi icadı olan giyotinle idam etti.

Radikal Jakoben dönemi kapandı, devrim daha ılımlı (ama yolsuzluğa batmış) burjuvazinin eline geçti (Direktuvar).

1799

Napolyon'un Darbesi (18 Brumaire)

Mısır'dan ve İtalya'dan zaferlerle dönen popüler general Napolyon Bonapart, askeri darbeyle iktidarı ele geçirdi.

Fransız İhtilali'nin on yıllık kaosu fiilen sona erdi ve otokratik Konsüllük dönemi başladı.

1801

Konkordato (Concordat)

Napolyon, Devrim döneminde Kilise ile bozulan ilişkileri onararak Katolikliği "çoğunluğun dini" olarak tanıdı.

Toplumsal barış sağlandı, Kilise devletin siyasi bir aparatı haline getirildi.

(Mart)

Napolyon Kanunları (Code Civil)

Eşitlik ve laiklik temelli tüm medeni kanunlar tek bir modern kitapta (Code Napoleon) toplandı.

Avrupa kıtasındaki modern hukukun temeli atıldı; devrimin değerleri yasal olarak kalıcılaştı.

(Aralık)

Napolyon'un İmparator İlan Edilmesi

Napolyon, Papa'nın elinden tacı alıp kendi kafasına takarak Fransa İmparatoru oldu.

Cumhuriyet lağvedildi, devrimin içinden yeni, modern ve askeri bir monarşi doğdu.

1805

Austerlitz Muharebesi (Üç İmparatorlar Savaşı)

Napolyon, Avusturya ve Rusya ordularını zekice bir taktikle darmadağın etti.

Napolyon'un askeri dehasının zirvesi sayılır; Avrupa haritası Fransa lehine yeniden çizildi.

1806

Kıtasal Abluka Sistemi

İngiltere'yi işgal edemeyen Napolyon, tüm Avrupa kıtasının İngilizlerle ticaret yapmasını yasakladı.

Sistem başarısız oldu; kaçakçılığı durdurmak için İspanya ve Rusya işgallerine giden intihar yolu açıldı.

1812

Rusya Seferi

Napolyon'un 600 bin kişilik devasa Büyük Ordusu (Grande Armée), Rusya'nın dondurucu kışında tamamen yok oldu.

Yenilmezlik efsanesi bitti, Avrupa'daki tüm devletler Napolyon'u yıkmak için cesaret bulup birleşti.

1814

Napolyon'un İlk Sürgünü ve Restorasyon

Paris'e giren müttefikler Napolyon'u Elba adasına sürdü ve idam edilen kralın kardeşini (XVIII. Louis) tahta oturttu.

Devrim öncesinin eski Bourbon hanedanı (Restorasyon dönemi) süngü zoruyla Fransa'ya geri getirildi.

1815

Waterloo Muharebesi

Elba'dan kaçıp 100 günlüğüne iktidarı geri alan Napolyon, İngiliz-Prusya ittifakına karşı kesin bir yenilgi aldı.

Avrupa'yı yirmi yıl boyunca kasıp kavuran Napolyon Savaşları ve Fransa'nın kıtasal hegemonyası ebediyen sona erdi.

1830

Temmuz Devrimi (Les Trois Glorieuses)

Basın özgürlüğünü kısıtlayan gerici Kral X. Charles, üç gün süren sokak isyanlarıyla devrildi.

Katı monarşi yerini, zengin burjuvazinin desteklediği "Vatandaş Kral" Louis Philippe'in ılımlı (Temmuz Monarşisi) yönetimine bıraktı.

1831

Victor Hugo ve "Notre Dame'ın Kamburu

Eser, yıkılmak üzere olan gotik katedrali kurtarmak ve ulusal mimari bilincini uyandırmak için yayımlandı.

Romantizm akımı zirveye çıktı; tarihi mirası koruma fikri devlet politikasına dönüştü.

(Şubat)

Devrimi ve İkinci Cumhuriyet

Halk ve işçiler yeniden ayaklanarak kralı ülkeden kovdu, kölelik tüm sömürgelerde kesin olarak yasaklandı.

Avrupa'daki "Halkların Baharı" (1848 isyanları) devrimlerinin en başarılı örneği oldu, evrensel erkek oyu hakkı getirildi.

(Aralık)

Louis Napolyon'un Seçilmesi

Napolyon'un yeğeni, isminin gücünü kullanarak cumhuriyetin ilk ezici çoğunlukla seçilen Cumhurbaşkanı oldu.

Fransız halkının kaos yerine yeniden güçlü bir lider (otokrat) figürüne olan genetik özlemi ortaya çıktı.

1852

İkinci İmparatorluk (III. Napolyon)

Louis Napolyon, meclisi feshederek darbe yaptı ve kendini İmparator (III. Napolyon) ilan etti.

Fransa yine bir Cumhuriyet denemesini diktatörlükle sonuçlandırdı.

1853

Haussmann'ın Paris'i Yeniden İnşası

Baron Haussmann; dar sokaklı, hastalıklı Paris'i yıkıp geniş bulvarlar ve modern kanalizasyonla yeniden inşa etti.

Modern şehir planlamacılığı doğdu; aynı zamanda geniş bulvarlar sayesinde halk isyanlarında barikat kurmak imkansızlaştı.

1862

Sefiller (Les Misérables) Yayımlandı

Sürgündeki Victor Hugo, toplumsal adaletsizliği anlatan şaheserini yayımladı.

Sanat, sadece elitlerin eğlencesi olmaktan çıkıp doğrudan yoksulluğun ve sosyal isyanın evrensel sesi oldu.

1870

Sedan Muharebesi (Fransa-Prusya Savaşı)

III. Napolyon'un ordusu, Bismarck'ın modern Alman ordusuna karşı utanç verici şekilde teslim oldu.

İkinci İmparatorluk çöktü, Fransa Avrupa'daki tartışmasız üstünlüğünü yeni kurulan Alman İmparatorluğu'na kaptırdı.

(Mart)

Paris Komünü

Alman işgaline teslim olan hükümeti reddeden solcu Paris işçileri, tarihin ilk özerk sosyalist yerel yönetimini kurdu.

Fransız ordusu komünü on binlerce işçiyi katlederek (Kanlı Hafta) ezdi; Marksist devrimcilere ilham kaynağı olan tarihi bir yaraya dönüştü.

1871

Üçüncü Cumhuriyet'in Kuruluşu

Krizler içinde doğan bu yönetim, monarşistlerin kendi içlerindeki bölünmeler sayesinde kalıcı bir cumhuriyete dönüştü.

Fransa'nın bugüne kadarki en uzun ömürlü (1940'a kadar) anayasal ve demokratik yönetimi kuruldu.

1885

Pasteur ve Kuduz Aşısı

Louis Pasteur, mikrop teorisini kanıtlayarak geliştirdiği kuduz aşısını bir insan üzerinde başarıyla uyguladı.

Fransa, aydınlanma ve rasyonalizmin ardından dünya modern tıbbının da öncü merkezi oldu.

1889

Eyfel Kulesi'nin Açılışı

Fransız Devrimi'nin 100. yılı anısına düzenlenen Dünya Fuarı için devasa bir demir kule inşa edildi.

Başta sanatçılar tarafından "ucube" ilan edilen kule, Sanayi Devrimi'nin ve modern Fransa'nın küresel sembolü oldu.

1894

Dreyfus Davası

Yahudi kökenli Yüzbaşı Alfred Dreyfus, sahte belgelerle Alman casusu ilan edilip vatan hainliğinden sürüldü.

Ülke derin bir şekilde "Ordu/Kilise" (sağ) ve "Adalet/İnsan Hakları" (sol) olarak iki kutba yarıldı.

1898

Zola'nın "J'accuse" (Suçluyorum) Mektubu

Yazar Emile Zola, devleti ve orduyu Dreyfus davasında yalan söylemekle suçlayan açık bir mektup yayımladı.

Modern "Entelektüel" (aydın) kavramı doğdu; aydınların devletin yalanlarına karşı vicdanı temsil etmesi geleneği başladı.

1905

Laiklik (Laïcité) Yasası

Kilise ve Devletin tamamen ayrılmasını sağlayan yasa kabul edildi; dinin kamusal alana müdahalesi yasaklandı.

Fransa'nın bugünkü katı seküler kimliğinin ve "Laik Cumhuriyet" ilkesinin hukuki temeli atıldı.

1914

Birinci Dünya Savaşı'na Giriş

Almanya'nın Belçika üzerinden saldırmasıyla Fransa, 4 yıl sürecek siper savaşlarına gömüldü.

1870'in intikamını alma arzusu (Revanşizm) milyonlarca Fransız gencinin çamurlu siperlerde ölmesine neden oldu.

1916

Verdun Muharebesi

Savaşın en kanlı cephesi; "Buradan geçemeyecekler" (Ils ne passeront pas) sloganıyla Fransızlar 300 bin kayıpla Almanları durdurdu.

Verdun, Fransız direnişinin, acısının ve ulusal dayanıklılığının en kutsal sembolü haline geldi.

1919

Versay Antlaşması

Galip Fransa, yenilen Almanya'ya intikam hırsıyla devasa tazminatlar ve toprak kayıpları dayattı.

Fransa 1870'in intikamını aldı ama bu ağır şartlar İkinci Dünya Savaşı'nın ve Hitler'in doğuşuna zemin hazırladı.

1936

Halk Cephesi (Front Populaire)

Leon Blum liderliğindeki sol koalisyon seçimi kazanarak ücretli tatil, haftalık 40 saat çalışma gibi modern işçi haklarını getirdi.

Faşizmin Avrupa'da yükseldiği bir dönemde, Fransa sosyal devlet ve sendikal haklar konusunda devrim niteliğinde adımlar attı.

(Mayıs)

Almanların Fransa'yı İşgali

Hitler'in tankları (Blitzkrieg), geçilemez denilen Maginot Hattı'nı etrafından dolanarak Fransa'yı 6 haftada şoke edici şekilde ezdi.

Askeri bir süper güç olarak görülen Fransa, tarihinin en büyük milli utancını ve travmasını yaşadı.

(Haziran)

Vichy Hükümeti

Kahraman general Petain, işgalcilerle anlaşıp güneyde Nazi yanlısı işbirlikçi bir faşist hükümet (Vichy) kurdu.

Özgürlük ülkesi Fransa, kendi Yahudilerini Almanlara teslim eden karanlık ve utanç verici bir faşizm suçuna ortak oldu.

(Haziran)

De Gaulle'ün 18 Haziran Çağrısı

Sürgündeki General Charles de Gaulle, Londra radyosundan (BBC) "Fransa bir muharebe kaybetti, savaşı değil" diyerek direniş çağrısı yaptı.

Özgür Fransa kuvvetlerinin ve onurunu kurtarmaya çalışan sivil yeraltı direnişinin (La Résistance) temeli atıldı.

(Ağustos)

Paris'in Kurtuluşu

Müttefiklerin Normandiya Çıkarması'nın ardından direnişçiler ayaklandı ve De Gaulle Paris'e kahraman olarak girdi.

Nazi işgali ve Vichy utancı bitti; Fransa yeniden cumhuriyet ve bağımsız bir ulus olarak ayağa kalktı.

1945

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi

Savaşı fiilen ABD ve SSCB kazanmış olsa da, De Gaulle'ün diplomasi dehası sayesinde Fransa, Veto hakkına sahip 5 daimi üyeden biri oldu.

Askeri yıkıma rağmen Fransa, küresel sistemde süper güç statüsünü (nükleer silah hakkıyla birlikte) korumayı başardı.

1946

Kadınlara Seçme Hakkı

Fransız Devrimi'nden 150 yıl sonra, De Gaulle'ün kararnamesiyle kadınlar ilk kez oy kullanabildi.

Batı demokrasilerine göre çok geç kalmış olan bu hakla, cumhuriyetin eşitlik iddiası nihayet tam anlamıyla hayata geçti.

1954

Dien Bien Phu Bozgunu

Birinci Çinhindi Savaşı'nda Fransız ordusu, Vietnamlı bağımsızlık güçleri karşısında hezimete uğradı.

Fransa'nın Asya'daki sömürge imparatorluğu çöktü ve küresel dekolonizasyon (bağımsızlık) hareketleri hızlandı.

1957

Avrupa Ekonomik Topluluğu (Roma Antlaşması)

Fransa ve ezeli düşmanı Batı Almanya, kömür ve çelik üzerine ekonomik bir barış ortaklığı kurdu.

Yüzyıllardır birbirini katleden iki ülke, bugünkü Avrupa Birliği'nin (AB) ve kıta barışının kurucu motoru oldu.

1958

Cezayir Bağımsızlık Savaşı ve Kriz

Fransa'nın kendi toprağı saydığı Cezayir'deki kanlı iç savaş, Fransa ordusunu darbe yapmanın eşiğine getirdi.

Dördüncü Cumhuriyet'in zayıf sistemi çöktü ve krizin çözümü için De Gaulle acil göreve çağrıldı.

1958

Beşinci Cumhuriyet'in Kuruluşu

De Gaulle, parlamento krizlerini bitirmek için geniş yetkili bir başkanlık sistemi (Beşinci Cumhuriyet) anayasası hazırladı.

Fransa'nın bugüne kadar gelen, siyasi istikrarı güçlü liderlikte arayan modern devlet yapısı kuruldu.

1960

İlk Fransız Nükleer Bombası (Gerboise Bleue)

Fransa, Cezayir çölünde kendi ürettiği atom bombasını patlatarak "Nükleer Kulübe" girdi.

De Gaulle'ün "Bağımsızlık" doktrini (Force de Frappe) gerçekleşti; Fransa ABD ve NATO'ya bağımlı olmaktan kurtuldu.

1962

Cezayir'in Bağımsızlığı (Evian Antlaşmaları)

De Gaulle, radikal milliyetçilerin suikast girişimlerine rağmen Cezayir'e bağımsızlık verdi.

Yüz binlerce insanın öldüğü travmatik savaş ve Fransa'nın Afrika sömürgeciliği (büyük ölçüde) utançla sona erdi.

1966

NATO'nun Askeri Kanadından Çekilme

De Gaulle, Fransız ordusunun komutasını ABD hegemonyasındaki NATO'dan çekti.

Fransa'nın Soğuk Savaş'ta ne ABD ne SSCB uydusu olmadığı, Üçüncü Yol (Fransız İstisnası) politikası netleşti.

1968

Mayıs '68 Olayları

Paris'te öğrenciler ve işçiler, otoriter yönetime ve muhafazakar ahlaka karşı devasa sokak barikatları kurup genel greve gitti.

Siyasi devrim olmasa da, geleneksel Fransız otoritesi çöktü; feminist, çevreci ve özgürlükçü modern Fransız kültürü doğdu.

1981

Hızlı Tren (TGV) Devri

Fransa'nın gururu olan yüksek hızlı tren (TGV) ağı Paris-Lyon arasında faaliyete geçti.

Modern teknoloji ve mühendisliğin (Concorde uçağı ile birlikte) küresel sembollerinden biri oldu.

1981

Mitterrand ve Solun Zaferi

Beşinci Cumhuriyet'in ilk Sosyalist Cumhurbaşkanı François Mitterrand seçildi, idam cezası (giyotin) kaldırıldı.

Sol partilerin iktidarı almasıyla devlet millileştirmeleri, kültürel fonlar ve insan hakları reformları altın çağını yaşadı.

1989

Louvre Piramidi ve Bicentenaire

Devrimin 200. yılı şatafatla kutlandı, Louvre Müzesi'nin avlusuna modern cam piramit eklendi.

Klasik tarih ile modernizmin birleşimi, Fransa'nın kültürel ve turistik bir süper güç kalma stratejisi oldu.

1992

Maastricht Antlaşması ve Euro

Mitterrand, Almanya ile birlikte tek Avrupa para birimine (Euro) ve siyasi entegrasyona öncülük etti.

Fransa, birleşik bir Avrupa kimliğini "ulusal çıkar" olarak benimsedi (kendi hegemonyasını Avrupa üzerinden sürdürme vizyonu).

1995

Kara Kasım Grevleri (Les Grèves)

Hükümetin sosyal güvenlik reformlarına (kesintilere) karşı ülke genelinde devasa işçi ve ulaşım grevleri patlak verdi.

Fransız halkının, devletin "sosyal hakları" elinden almasına karşı sokağa inme geleneğinin (Mayıs 68 sonrası) bitmediği görüldü.

1998

Dünya Kupası Zaferi (Black-Blanc-Beur)

Zidane önderliğindeki (göçmen ağırlıklı) Fransız Milli Takımı, evindeki Dünya Kupası'nı kazandı.

Siyah-Beyaz-Arap" (çok kültürlü) bir Fransa illüzyonu yaratıldı, ancak ırkçılık sorunlarının sadece üzerinin örtüldüğü anlaşıldı.

2002

Avrupa Para Birimine (Euro) Geçiş

Frank terk edildi ve Fransa günlük hayatta tamamen Euro kullanmaya başladı.

Devrimden beri var olan ulusal para biriminden vazgeçilerek Avrupa rüyasına kesin bir sadakat yemini edildi.

2003

Irak İşgali'ne Karşı Fransız Vetosu

Cumhurbaşkanı Chirac ve Bakan de Villepin, ABD'nin sahte gerekçelerle başlattığı Irak savaşına BM'de şiddetle karşı çıktı.

Fransa, Batı dünyasının "Ahlaki vicdanı" rolünü üstlendi; ABD ile diplomatik ilişkiler dibe vurdu ("Özgürlük Kızartması" polemiği).

2005

Banliyö İsyanları

Paris'in yoksul göçmen mahallelerinde (Banlieues) iki gencin polis takibinde ölmesiyle ülke haftalarca yandı.

Entegre olamamış Afrika/Arap kökenli gençlerin gettolaşması ve gizli ırkçılık (Çok kültürlülük masalının sonu) tüm çıplaklığıyla patladı.

2007

Avrupa Anayasası Referandumu Reddi

Fransız halkı, Avrupa Birliği için hazırlanan anayasaya "Hayır" oyu verdi.

Kurucu ülke Fransa'da elitlerin vizyonu ile halkın endişeleri (milliyetçilik/küreselleşme korkusu) arasındaki derin uçurum ortaya çıktı.

2015

Charlie Hebdo Katliamı ve Bataclan

Radikal İslamcı teröristler, hiciv dergisi Charlie Hebdo'nun çizerlerini katletti; milyonlarca insan "Je suis Charlie" diyerek sokağa döküldü.

Laiklik (Laïcité) ve İfade Özgürlüğü, Fransa'nın radikal İslam'la yaşadığı travmatik çatışmanın en büyük ideolojik cephesi oldu.

2015

Kasım 2015 Paris Saldırıları

IŞİD teröristleri, stadyum, restoranlar ve Bataclan konser salonunda eşzamanlı saldırılarla 130 kişiyi öldürdü.

Fransa tarihinin en büyük terör eylemini yaşadı, olağanüstü hal ilan edildi ve toplumda güvenlik/göçmen endişesi (aşırı sağın yükselişi) tavan yaptı.

2017

Emmanuel Macron'un Seçilmesi

Geleneksel merkez sağ ve merkez sol partiler çökerken, genç, teknokrat ve yeni bir hareket kuran Macron başkan oldu.

Beşinci Cumhuriyet'in parti sistemi tamamen yıkıldı; siyaset "Merkez/Küreselleşmeciler" ile "Aşırı Sağ/Milliyetçiler" olarak yeniden şekillendi.

2018

Sarı Yelekliler Hareketi (Gilets Jaunes)

Akaryakıt zammına karşı kırsal kesim ve işçi sınıfı, aylarca süren ve sık sık şiddete dönen haftalık protestolar başlattı.

Jacquerie'den Devrime uzanan köklü "Sokak İsyanı" geleneği, bu kez modern neo-liberal devletin elitizmine (Paris kibrine) karşı patladı.

2019

Notre Dame Katedrali Yangını

Fransa'nın ve Avrupa gotik sanatının 850 yıllık kalbi, devasa bir kazayla yandı ve çatısı çöktü.

Ülke derin bir yasa ve birleşme hissine boğuldu; kilisenin 5 yılda yeniden inşası bir ulusal gurur meselesine dönüştü.

2020

Samuel Paty Cinayeti

Öğrencilerine ifade özgürlüğünü anlatırken Hz. Muhammed karikatürü gösteren bir öğretmen, radikal bir terörist tarafından sokakta başı kesilerek öldürüldü.

Cumhuriyet okulu ve öğretmeni", laikliğin en kutsal kalesi kabul edildiğinden, bu vahşet devlete açılmış bir savaş olarak algılandı.

2023

Emeklilik Reformu Protestoları

Macron'un emeklilik yaşını 62'den 64'e çıkaran yasayı meclisi bypass ederek (Madde 49.3) geçirmesi devasa sokak yangınlarına yol açtı.

Fransız halkının elde ettiği "sosyal haklara" ve "devletin babalığına" dokunulmasına asla müsamaha göstermeyeceği, Beşinci Cumhuriyet'in anayasal diktatörlük limitleri test edildi.

2024

Aşırı Sağın Zirvesi ve Siyasi Kriz

Marine Le Pen'in Avrupa seçimlerindeki tarihi zaferi üzerine Macron erken seçime gitti, ülke aşırı sağ-sol ve merkez olarak felç edici bir üçleme içine hapsoldu.

İkinci Dünya Savaşı'ndan beri sistemi koruyan "Aşırı Sağı Engelleme" (Cumhuriyetçi Cephe) kalkanı çöktü; Fransa kalıcı bir siyasi kutuplaşma ve yönetilemezlik krizine girdi.