Reformun 200 Kırılma Noktası

1300

Geç Orta Çağ Kilise Eleştirileri

Kilise içindeki zenginlik, yolsuzluk ve makam ticareti eleştirileri güçlenmeye başladı.

Reformun çok daha eski bir huzursuzluk zemini olduğu görüldü.

1302

Unam Sanctam ve Papalık İddiası

Papalık, dünyevi iktidarlar üzerindeki üstünlüğünü güçlü biçimde savundu.

Bu tür iddialar sonraki yüzyıllarda büyük tepki biriktirdi.

1309

Avignon Papalığı'nın Başlaması

Papaların Roma yerine Avignon'da bulunması otorite krizini derinleştirdi.

Kilise evrenselliği tartışmalı hale geldi.

1311

Vienne Konsili

Kilise reformu, tarikatlar ve otorite sorunları tartışıldı.

Kurumsal yenilenme ihtiyacının erken fark edildiği görüldü.

1320'ler

Papalık Vergileri Tepkisi

Avrupa'nın farklı bölgelerinde papalık mali talepleri rahatsızlık yarattı.

Dinsel otoriteye ekonomik itirazlar büyüdü.

1324

Marsilius of Padua'nın Çıkışı

Dünyevi iktidar ve kilise yetkisi üzerine farklı görüşler savunuldu.

Papalığın siyasal üstünlüğü zihinsel olarak sarsıldı.

1330'lar

Yerel Kilise Reform Talepleri

Bazı bölgelerde piskoposluk disiplini ve din adamı ahlakı tartışma konusu oldu.

Reform önce kurum içi ıslah arzusu olarak hissedildi.

1340'lar

Halk Dindarlığının Güçlenmesi

Resmi kilise yapısı dışında daha kişisel dindarlık biçimleri yaygınlaştı.

Bireysel inanç deneyimi öne çıkmaya başladı.

1347-1351

Kara Ölüm ve Dini Şok

Veba büyük manevi sarsıntı yarattı.

İnsanlar kilisenin açıklama ve teselli kapasitesini daha sert sorguladı.

1350'ler

Endüljans ve Bağış Pratiklerinin Yayılması

Günah affı ve bağış ilişkileri daha görünür hale geldi.

Sonraki reform tartışmalarının ana başlıklarından biri büyüdü.

1360'lar

Ruhban Disiplini Tartışmaları

Din adamlarının eğitim düzeyi ve ahlaki yaşamı eleştirildi.

Kilise iç reform isteği kurumsal zeminde kaldı ama çözülmedi.

1370'ler

John Wycliffe'in Etkisi

İngiltere'de kilise zenginliği ve papalık yetkisi eleştirildi.

Reform öncülleri daha açık hale geldi.

1378

Büyük Bölünme Başladı

Aynı anda birden fazla papanın ortaya çıkması büyük kriz yarattı.

Kilise birliği ciddi biçimde sarsıldı.

1380'ler

Wycliffe ve Kutsal Kitap Vurgusu

İnancın kaynağı olarak metnin önceliği güçle savunuldu.

Sonraki Protestan düşüncenin temel damarlarından biri şekillendi.

1382

İngilizce Kutsal Kitap Girişimleri

Kutsal metnin yerel dile çevrilmesi düşüncesi yaygınlaştı.

Din dilinin tekel olmaktan çıkabileceği görüldü.

1390'lar

Lollard Hareketi

Wycliffe etkili çevreler İngiltere'de dinsel muhalefet oluşturdu.

Erken reformcu halk hareketi ortaya çıktı.

1400

Kilise Birliği Sorununun Derinleşmesi

Papalık krizleri kurumsal güveni aşındırdı.

Batı Hristiyanlığının tek merkezli yapısı yara aldı.

1401

İngiltere'de Sapkınlık Yasaları

Dini muhalefete karşı daha sert cezalar uygulandı.

Resmi kilisenin tehdit algısı büyüdü.

1409

Pisa Konsili

Kilise bölünmesini bitirme girişimi daha fazla karmaşa doğurdu.

Otorite sorunları çözümsüz kaldı.

1414-1418

Konstanz Konsili

Büyük Bölünme sona erdirilmeye çalışıldı.

Kilise birlik arayışının reform ihtiyacını tam çözmediği görüldü.

1415

Jan Hus'un Yargılanması

Bohem reformcu düşünür sapkın ilan edilerek idam edildi.

Reformcu eleştirilerin artık ölümcül siyasal sorun sayıldığı görüldü.

1419

İlk Prag Defenestrasyonu

Bohemya'da dini-siyasi gerilim açık çatışmaya dönüştü.

Reform öncesi mezhep şiddetinin erken örneği yaşandı.

1420'ler

Hussit Savaşları

Bohemya'da reformcu hareket silahlı direnişe dönüştü.

Kilise eleştirisinin askeri-siyasi boyut kazanabileceği anlaşıldı.

1430'lar

Basel Konsili ve Konsilyarizm

Kilise otoritesinin konsillerce sınırlandırılması savunuldu.

Papalık mutlakiyeti tekrar tartışmaya açıldı.

1436

Basel Uzlaşıları

Hussitlerle kısmi uzlaşma yolları arandı.

Tam birlik sağlanamasa da reform baskısı kabul edilmiş oldu.

1440

Lorenzo Valla'nın Filolojik Eleştirisi

Kilisenin bazı tarihsel belgeleri sorgulandı.

Metin eleştirisi dinsel otoriteyi sarsan güçlü araç haline geldi.

1450

Matbaanın Yayılma Eşiği

Basılı kültür Avrupa'da hızla yayılmaya hazır hale geldi.

Reformun gelecekteki iletişim devrimi için zemin oluştu.

1453

Konstantinopolis'in Düşüşü Sonrası Bilgi Akışı

Yunanca bilen çevreler Batı'da klasik metin ilgisini besledi.

Hümanizm ve filoloji daha da derinleşti.

1460'lar

Devotio Moderna Etkisi

İçsel, sade ve kişisel dindarlık vurgusu yayıldı.

Reform öncesi manevi duyarlılık güç kazandı.

1466

Erasmus Kuşağının Ortamı

Eleştirel hümanist Hristiyanlık için uygun zemin oluştu.

Kilise içinden yenilenme isteği derinleşti.

1470'ler

Basılı Dini Metinlerin Artışı

Vaazlar, dualar ve ilahi kitapları daha çok dolaşmaya başladı.

Din alanında metin tüketimi genişledi.

1480'ler

Ruhban Sınıfına Güvensizlik

Din adamlarının dünyevileşmesi daha açık eleştirilir oldu.

Kurumsal kilise meşruiyet kaybetmeye başladı.

1483

Martin Luther'in Doğumu

Geleceğin en etkili reform figürü doğdu.

Reform çağının sembol ismi sahneye gelecekti.

1484

Ulrich Zwingli'nin Doğumu

İsviçre reformunun temel liderlerinden biri doğdu.

Reform yalnız Almanya ile sınırlı kalmayacaktı.

1490'lar

Endüljans Geleneğinin Kurumsallaşması

Affın ekonomik ve dinsel araç olarak kullanımı yaygınlaştı.

Luther'in tepkisini doğuracak pratikler kökleşti.

1492

İspanya'da Dini Birlik Politikası

Katolik monarşi dinsel homojenlik hedefini güçlendirdi.

Avrupa'da din ile devlet bağı sertleşti.

1490'lar sonu

Hümanist Okulların Yükselişi

Metin merkezli eğitim yeni kuşak din adamları ve aydınlar yetiştirdi.

Reformun entelektüel taşıyıcıları yetişti.

1500

Geç Orta Çağ Dindarlığının Yoğunluğu

Aziz kültleri, haclar ve reliklere ilgi güçlü biçimde sürdü.

Reform doğrudan bu canlı ama gerilimli dinsel ortamdan çıktı.

1502

Wittenberg Üniversitesi'nin Kuruluşu

Yeni üniversite kısa sürede Reform'un merkezi olacaktı.

Akademi ile dini dönüşüm birleşti.

1505

Luther'in Manastıra Girişi

Luther keşiş yaşamına yöneldi.

Kişisel dini kriz onun sonraki teolojisini etkileyecekti.

1506

Aziz Petrus Bazilikası İnşaatı

Dev inşaat projeleri büyük mali kaynak gerektirdi.

Endüljans kampanyaları bu finansmanla daha çok bağlandı.

1509

Calvin'in Doğumu

Geleceğin sistemli reform teoloğu dünyaya geldi.

Reform ikinci kuşağı için önemli figür ortaya çıktı.

1510-1511

Luther'in Roma Deneyimi

Roma'daki dinsel ortam Luther üzerinde karmaşık etki bıraktı.

Kurumsal kiliseye eleştirel bakışı derinleşti.

1511

Erasmus'un Deliliğe Övgü'sü

Kilise ve toplum alaycı ama ciddi biçimde eleştirildi.

Hümanist eleştiri Reform öncesi ortamı besledi.

1512

Beşinci Lateran Konsili

Kilise reformu konuşuldu ama köklü dönüşüm sağlanamadı.

Kurum içi çözüm fırsatı boşa gitmiş oldu.

1513

Leo X Papalığı

Medici papalığı büyük gösteriş ve finans ihtiyacıyla öne çıktı.

Eleştirilecek papalık görüntüsü daha belirgin hale geldi.

1514

Almanya'da Endüljans Kampanyaları

Çeşitli bölgelerde günah bağışına ilişkin kampanyalar yoğunlaştı.

Toplumsal tepki için somut zemin oluştu.

1515

Luther'in Akademik Ünü

Wittenberg'de ilahiyat çevrelerinde tanınmaya başladı.

Eleştirilerinin duyulacağı entelektüel zemin hazırlandı.

1516

Erasmus'un Yunanca Yeni Ahit Baskısı

Kutsal metin filolojik olarak yeniden düzenlendi.

Metne dönüş fikri reformcuları güçlendirdi.

1516

Tetzel'in Faaliyetleri

Endüljans vaazları kamuoyunda yoğun tartışma yarattı.

Luther'in tepkisi için doğrudan kıvılcım oluştu.

1517

Tez

Luther endüljanslara karşı tezlerini kamuya açtı.

Reformun simgesel başlangıcı yaşandı.

1517

Tezlerin Matbaada Yayılması

Metin kısa sürede Almanya genelinde dolaştı.

Yerel akademik tartışma kıtasal krize dönüştü.

1518

Heidelberg Tartışması

Luther görüşlerini daha sistemli biçimde savundu.

Yeni teolojik çizginin çerçevesi netleşti.

1518

Augsburg'da Sorgulama

Luther papalık temsilcileriyle karşı karşıya geldi.

Çatışmanın uzlaşmadan uzaklaştığı görüldü.

1519

Leipzig Tartışması

Luther, kilise geleneği ve papalık yetkisini daha açık sorguladı.

Artık mesele endüljans değil otoritenin temeli olmuştu.

1520

Luther'in Üç Büyük Risalesi

Kilise, ruhbanlık ve Hristiyan özgürlüğü üzerine temel metinlerini yayımladı.

Reform teolojisi halk ve prensler için açık hale geldi.

1520

Papalık Fermanı ve Kınama

Luther resmen geri adım atmaya çağrıldı.

Kopuş kurumsal boyut kazandı.

1520

Luther'in Fermanı Yakması

Luther papalık otoritesine sembolik meydan okuma yaptı.

Uzlaşma ihtimali büyük ölçüde kapandı.

1521

Worms Diyeti

Luther fikirlerinden dönmeyi reddetti.

Bireysel vicdanın otorite karşısındaki simgesel anı doğdu.

1521

Worms Fermanı

Luther yasa dışı ilan edildi.

Reform resmi olarak yasak ama durdurulamaz hale geldi.

1521

Wartburg Dönemi

Luther koruma altında saklandı.

Hareket liderini kaybetmeden örgütlenme şansı buldu.

1522

Almanca Yeni Ahit Çevirisi

Luther kutsal metni Almancaya çevirdi.

Dil, din ve halk kültürü arasında yeni bağ kuruldu.

1522

Wittenberg'de Radikal Reformcular

Bazı çevreler daha hızlı ve daha sert dönüşüm istedi.

Reform kendi içinde de bölünmeye başladı.

1523

İlk Reformcu Vaaz Dalgası

Alman şehirlerinde Lutherci vaazlar yaygınlaştı.

Reform üniversiteden sokağa indi.

1524

Alman Köylü Savaşı Başlangıcı

Toplumsal hoşnutsuzluk dini dille birleşti.

Reform sosyal beklentileri de harekete geçirdi.

1525

Köylü Savaşı'nın Bastırılması

Ayaklanma büyük şiddetle bastırıldı.

Lutherci reform ile toplumsal devrim arasına sınır çekildi.

1525

Luther'in Evlenmesi

Eski keşişin evliliği yeni ruhban yaşam modelini simgeledi.

Protestan aile anlayışı görünür hale geldi.

1525

Zwingli Reformunun Güçlenmesi

Zürih'te bağımsız reform çizgisi belirginleşti.

Reform tek merkezli olmaktan çıktı.

1525

Anabaptist Akımların Belirmesi

Yetişkin vaftizi ve gönüllü cemaat fikri güç kazandı.

Reform daha radikal kollara ayrıldı.

1526

Speyer Birinci Diyeti

Yerel yöneticilere geçici hareket alanı tanındı.

Lutherci yayılma için siyasi boşluk doğdu.

1527

Marburg ve Hessen Etkisi

Bazı prenslikler reformu kurumsallaştırdı.

Prens desteği hareketin kalıcılığını artırdı.

1527

İsveç Reformu Yolunda Adımlar

İskandinavya'da krallık eliyle reform güçlenmeye başladı.

Protestanlık kuzeye yayıldı.

1528

Bern Reformu

İsviçre şehirlerinde reform genişledi.

Zwinglici çizgi bölgesel güç kazandı.

1529

Speyer İkinci Diyeti

Luthercilere yönelik baskılar arttı.

“Protestan” adının doğacağı siyasi gerilim oluştu.

1529

Protesto ve “Protestan” Adı

Karşı çıkan prensler ve şehirler protesto etti.

Yeni mezhepsel kimlik adını kazandı.

1529

Marburg Görüşmesi

Luther ile Zwingli Eucharist konusunda uzlaşamadı.

Protestan birlik hayali sınırlı kaldı.

1530

Augsburg İtikadı

Melanchthon Protestan inancını sistemli biçimde sundu.

Luthercilik resmi doktrinel forma kavuştu.

1530

Katolik-Protestan Müzakereleri

Uzlaşma girişimleri sonuçsuz kaldı.

Kalıcı bölünmenin eşiğine gelindi.

1531

Schmalkaldic Birliği

Protestan prensler savunma ittifakı kurdu.

Reform askeri-siyasi blok halini aldı.

1531

Kappel Savaşı ve Zwingli'nin Ölümü

İsviçre'de mezhep savaşı patladı.

Reformun bedelinin yalnız teolojik olmadığı görüldü.

1532

Nürnberg Dini Barışı

İmparatorluk içi geçici yumuşama sağlandı.

Protestanlar nefes alma alanı buldu.

1533

İngiltere'de Boşanma Krizi Büyüdü

VIII. Henry'nin papalıkla ilişkisi gerildi.

İngiliz Reformu'nun siyasi zemini oluştu.

1534

Üstünlük Yasası

İngiltere kralı kilisenin başı ilan edildi.

Anglikan ayrışması başladı.

1534

Münster Anabaptist Deneyi

Radikal reformcu şehir deneyimi kuruldu.

Ana akım reformcular radikal kolları daha sert dışladı.

1535

Thomas More'un İdamı

İngiliz kopuşuna muhalefetin bedeli ağır oldu.

Reform devlet gücüyle birleştiğinde sertleşebildi.

1535

Münster'in Düşüşü

Radikal anabaptist deneyim kanlı biçimde sona erdi.

Devletler gönüllü cemaat deneylerini tehdit saydı.

1536

Calvin'in Institutes Eseri

Calvin reform teolojisini sistemli biçimde yazdı.

Reformun ikinci büyük doktriner damarı ortaya çıktı.

1536

Danimarka-Norveç Reformu

Krallık düzeyinde Lutheran yapı kuruldu.

İskandinav model netleşti.

1536

İngiltere'de Manastırların Kapatılması Başladı

Kilisenin ekonomik yapısı dağıtıldı.

Reformun maddi boyutu çok büyük oldu.

1537

İskoçya'da Reform Fikirlerinin Yayılması

Kuzey Britanya'da yeni dinsel fikirler güç kazandı.

Gelecekteki Presbiteryen dönüşüm hazırlandı.

1538

Calvin'in Cenevre'den Ayrılışı

Kent içi siyasi-dini mücadeleler yaşandı.

Reform şehir yönetimiyle sıkı bağ içindeydi.

1539

Büyük İncil

İngilizce kutsal metin kamusal yaşamda güç kazandı.

Ulusal dil ile ibadet ilişkisi derinleşti.

1540

Cizvit Tarikatı

Katolik yenilenmesinin dinamik gücü doğdu.

Karşı Reform kurumsal motor kazandı.

1541

Calvin'in Cenevre'ye Dönüşü

Cenevre reformcu düzenin laboratuvarına dönüştü.

Calvinizm uluslararası etki merkezi edindi.

1541

Regensburg Görüşmeleri

Son büyük uzlaşma denemelerinden biri başarısız oldu.

Mezhepsel kopuş kalıcı hale geldi.

1542

Roma Engizisyonu Yeniden Güçlendi

Katolik dünya doktrinel denetimi sertleştirdi.

Karşı Reform savunmadan saldırıya geçti.

1543

Katolik Dini Disiplin Reformları

Eğitim ve ruhban denetimi üzerine girişimler arttı.

Katolikliğin iç yenilenme süreci hızlandı.

1545

Trent Konsili Başladı

Katolik cevap kurumsal biçimde şekillenmeye başladı.

Karşı Reformun ana çerçevesi oluştu.

1546

Luther'in Ölümü

Reformun kurucu lideri öldü.

Luthercilik artık metinler ve kurumlar üzerinden yaşayacaktı.

1546-1547

Schmalkaldic Savaşı

İmparator ile Protestan ittifakı savaştı.

Din sorunu açık imparatorluk savaşına dönüştü.

1547

Mühlberg Yenilgisi

Protestan güçler ağır darbe aldı.

İmparatorluk geçici üstünlük kurdu.

1548

Augsburg Interim

Geçici dinsel uzlaşma formülü denendi.

Hiçbir tarafı tam tatmin etmeyen çözümler zayıf kaldı.

1549

İngiliz Dua Kitabı

Anglikan ibadetin karakteri daha açık biçimde belirlendi.

İngiliz Reformu liturjik kimlik kazandı.

1551

Cenevre'nin Uluslararası Etkisi

Mülteci reformcular şehirde eğitim aldı.

Calvinizm Avrupa çapında kadro üretti.

1552

Prensler İsyanı

İmparatora karşı Protestan siyasal direniş yeniden güçlendi.

Dini mesele iktidar dengelerini belirledi.

1553

Mary Tudor Dönemi Başladı

İngiltere Katolik dönüşe yöneldi.

Reformun geri çevrilebilir sanıldığı kısa dönem yaşandı.

1553

Servetus'un Yakılması

Cenevre'de teolojik sapma sert cezalandırıldı.

Reform dünyasının da hoşgörü sınırları dar kaldı.

1555

Augsburg Barışı

“Kimin bölgesi, onun dini” ilkesi kabul edildi.

İmparatorluk içinde mezhepsel bölünme hukuken tanındı.

1555

Alman Dini Haritanın Netleşmesi

Luthercilik meşru statü kazandı.

Kalıcı iki kutuplu yapı oluştu.

1556

Şarlken'in Tahttan Çekilişi

İmparatorluk siyasetinde yeni dönem başladı.

Tek Hristiyan Avrupa hayali iyice zayıfladı.

1558

Elizabeth I Tahta Çıktı

İngiltere yeniden Protestan çizgiye yöneldi.

Anglikan denge modeli kalıcılaşmaya başladı.

1559

Elizabeth Uzlaşısı

İngiltere'de orta yolcu Protestan düzen kuruldu.

İngiliz Reformu kıtasal modellere göre özgün bir biçim aldı.

1559

Cenevre Akademisi

Calvinist eğitim merkezi kuruldu.

Avrupa'ya reformcu kadrolar yetiştirildi.

1560

İskoç Reformu

John Knox etkisiyle Presbiteryen çizgi güç kazandı.

Britanya içinde ayrı bir reform modeli doğdu.

1561

Fransa'da Huguenotların Yükselişi

Calvinist topluluklar görünür siyasi güç oldu.

Fransız mezhep çatışmalarının zemini oluştu.

1562

Fransa Din Savaşları Başladı

Katolik ve Huguenot kampları savaşa girdi.

Reform artık kıta çapında iç savaşlara yol açtı.

1563

Trent Konsili Sona Erdi

Katolik öğreti ve disiplin çizgisi netleşti.

Karşı Reform tam kurumsal formuna kavuştu.

1564

Calvin'in Ölümü

Calvinist dünya kurucusunu kaybetti.

Ancak sistemi güçlü kurumlar ve metinler bıraktı.

1566

Hollanda'da İkonoklazm Dalgası

Kilise imgelerine yönelik saldırılar yükseldi.

Reform estetik ve ibadet tartışmasını da keskinleştirdi.

1567

Alba Dükü ve Baskı

İspanyol yönetimi Hollanda'da sert önlemler aldı.

Din ile bağımsızlık mücadelesi birleşmeye başladı.

1568

Hollanda İsyanı Başladı

Uzun bağımsızlık ve mezhep savaşı dönemi açıldı.

Calvinizm siyasi özgürlük mücadelesiyle birleşti.

1570

Papa'nın Elizabeth'i Aforozu

İngiliz monarşi ile Roma kopuşu sertleşti.

İngiltere'de mezhep meselesi ulusal güvenlik sorunu oldu.

1571

Lepanto Sonrası Katolik Özgüven

Katolik dünya askerî ve dinsel moral kazandı.

Karşı Reform yalnız savunma değil moral atılım da yaşadı.

1572

Saint Bartholomew Katliamı

Fransa'da Protestanlara karşı büyük katliam yapıldı.

Mezhep çatışmaları korkunç boyuta ulaştı.

1573

Polonya-Litvanya'da Görece Hoşgörü

Bazı bölgelerde farklı mezhepler birlikte yaşadı.

Reform çağının tek sonucu savaş olmadı.

1576

Hollanda Pasifikasyon Girişimi

Farklı gruplar İspanyol gücüne karşı birleşmeye çalıştı.

Din ve siyaset iç içe ilerledi.

1577

Lutheran-Orthodox Temasları

Doğu Hristiyanlığı ile Protestanlar arasında sınırlı teolojik temaslar kuruldu.

Reform etkisi Avrupa'nın ötesine uzandı.

1579

Utrecht Birliği

Hollanda'nın kuzey eyaletleri daha sıkı birleşti.

Protestan cumhuriyet yolunda önemli adım atıldı.

1580

Cizvit Eğitiminin Gücü

Okullar ve kolejler Katolik yenilenmeyi yaydı.

Karşı Reform genç kuşaklar üzerinde etkili oldu.

1581

Hollanda Bağımsızlık Bildirisi

İspanyol krala bağlılık reddedildi.

Mezhepsel ayrışma devletleşme sonucuna ulaştı.

1582

Gregoryen Takvim Reformu

Katolik dünyada takvim yenilendi.

Karşı Reform dönemi kurumsal yeniliklerle sürdü.

1584

William of Orange'ın Öldürülmesi

Hollanda mücadelesi yeni evreye girdi.

Reform siyasetinin bedeli yüksek kaldı.

1585

İngiltere-Hollanda Yakınlaşması

Protestan bloklar işbirliğini artırdı.

Uluslararası mezhep diplomasisi güç kazandı.

1588

İspanyol Armadası'nın Yenilgisi

İngiltere kendini Protestan güç olarak pekiştirdi.

Anglikan düzenin hayatta kalması güvence kazandı.

1590'lar

Katolik Yenilenmenin Meyveleri

Yeni tarikatlar, eğitim ve disiplinle Katoliklik toparlandı.

Reform çağının sonucu tek yönlü Protestan zaferi olmadı.

1593

IV. Henri'nin Katolikliği Kabulü

Fransa'da siyasal birlik mezhep tavizleriyle arandı.

Din savaşlarında pragmatizm öne çıktı.

1598

Nantes Fermanı

Fransız Protestanlara sınırlı haklar tanındı.

Şiddet sonrası birlikte yaşama modeli denendi.

1603

Stuart Hanedanı ve İngiltere

Britanya dinsel dengeleri yeniden tartışılmaya başlandı.

Anglikan, Puritan ve monarşi ilişkileri karmaşıklaştı.

1604

Hampton Court Konferansı

İngiliz dinsel düzeni yeniden ele alındı.

Puritan beklentiler tam karşılanmadı.

1604

Yeni İngiliz İncil Çalışmaları

Ortak metin ihtiyacı büyüdü.

Kutsal kitabın dilsel standardı devlet projesine dönüştü.

1605

Barut Komplosu

Katolik komplosu İngiltere'de büyük korku yarattı.

Mezhep güvensizliği derinleşti.

1609

Douay ve Karşı Reform Yayıncılığı

Katolik metin üretimi daha örgütlü hale geldi.

Basılı mücadele iki tarafta da sürdü.

1611

King James Bible

İngilizce Kutsal Kitap büyük etki yarattı.

Dil, din ve ulusal kimlik arasında kalıcı bağ kuruldu.

1612

Jansenist Öncesi Katolik Tartışmalar

Lütuf, irade ve disiplin üzerine iç tartışmalar devam etti.

Katolik dünya da tek sesli değildi.

1618

Prag Defenestrasyonu

Bohemya krizi Avrupa savaşını başlattı.

Mezhep gerilimi kıta çapında patladı.

1618

Otuz Yıl Savaşı Başladı

Katolik ve Protestan bloklar büyük savaşa girdi.

Reformun en yıkıcı siyasi sonucu ortaya çıktı.

1619

Bohemya Taç Krizi

Protestan seçkinler Habsburg otoritesine direndi.

Din ile hanedan mücadelesi birleşti.

1620

Beyaz Dağ Muharebesi

Bohem Protestanları yenildi.

Orta Avrupa'da Katolik restorasyon güç kazandı.

1621

Hollanda-İspanya Ateşkesinin Bitmesi

Savaş yeniden şiddetlendi.

Mezhep ve bağımsızlık mücadelesi sürdü.

1625

Danimarka'nın Savaşa Girişi

Protestan savunması yeni evreye geçti.

Kuzey Avrupa krallıkları mezhep siyasetinde rol aldı.

1626

Lutter Yenilgisi

Danimarka güçleri ağır darbe aldı.

Katolik üstünlük bir süre arttı.

1628

Cizvit ve Habsburg Gücü

Katolik restorasyon politikaları sertleşti.

Protestanlar varoluşsal tehdit hissetti.

1629

İade Fermanı

Katolik mülkiyet talepleri genişletildi.

Savaşın dini boyutu daha da keskinleşti.

1630

İsveç'in Savaşa Girişi

Gustav Adolf Protestan blok adına müdahale etti.

Savaşın dengesi değişti.

1631

Magdeburg Katliamı

Şehir korkunç yıkıma uğradı.

Mezhep savaşlarının sivil bedeli görünürleşti.

1631

Breitenfeld Zaferi

İsveç ordusu büyük başarı kazandı.

Protestan umut yeniden canlandı.

1632

Lützen Muharebesi

İsveç kazandı ama Gustav Adolf öldü.

Protestan cephe liderliğini kaybetti.

1634

Nördlingen Yenilgisi

İsveç yanlısı güçler ağır darbe aldı.

Savaş çok taraflı yeni evreye girdi.

1635

Fransa'nın Savaşa Girişi

Katolik Fransa Habsburglara karşı savaşa katıldı.

Siyasetin mezhep çizgisini aşabildiği görüldü.

1637

İskoç Dini Gerilimleri

İngiliz monarşisinin dinsel politikaları tepki çekti.

Reform mirası Britanya iç çatışmalarını besledi.

1640

Uzun Parlamento ve Din Sorunu

İngiltere'de kilise düzeni büyük tartışma konusu oldu.

Reform sonrası devlet-kilise ilişkisi kriz üretti.

1642

İngiliz İç Savaşı Başladı

Monarşi, parlamento ve mezhep gerilimleri savaşa dönüştü.

Reform mirası siyasal devrime bağlandı.

1643

Westminster Meclisi

İngiliz ve İskoç reformcu ilahiyatı sistemleştirildi.

Presbiteryen düşünce kurumsal metin kazandı.

1644

Bağımsız Cemaatlerin Güçlenmesi

İngiltere'de farklı Protestan akımlar görünür oldu.

Reform çoğulculuğu daha radikal biçimler üretti.

1645

Yeni Model Ordu ve Dini Çeşitlilik

Ordu içinde farklı Protestan yorumlar yaygındı.

Vicdan özgürlüğü tartışmaları büyüdü.

1646

İngiltere'de Episkopal Düzenin Sarsılması

Anglikan yapı büyük darbe aldı.

Reform sonrası kilise modeli yeniden yazıldı.

1648

Westphalia Barışı

Otuz Yıl Savaşı sona erdi.

Avrupa'da mezhepsel siyaset yeni dengeye kavuştu.

1648

Calvinizmin Tanınması

Westphalia ile Calvinistler de hukuki statü kazandı.

Üçlü mezhep düzeni kalıcılaştı.

1649

I. Charles'ın İdamı

Monarşi, din ve halk egemenliği tartışmaları zirveye çıktı.

Reform sonrası siyasi teoloji radikal sonuçlar doğurdu.

1650'ler

Cromwell Dönemi

İngiltere'de Puritan etkili siyasal düzen kuruldu.

Reformun devlet formuna dönüşebildiği görüldü.

1653

İsviçre'de Mezhepsel Denge

Katolik ve Protestan kantonlar hassas dengelerle yaşadı.

Reformun sonucu bazen kalıcı birlikte yaşama arayışı oldu.

1655

Savoy Protestanlarına Baskı

Valdensler ağır zulüm gördü.

Reform sonrası azınlık sorunu sürdü.

1658

Puritan Siyasal Yorgunluğu

Dinsel ideal ile siyasal istikrar arasındaki gerilim arttı.

Reform mirası modern devlet sorunlarına bağlandı.

1660

İngiltere'de Restorasyon

Monarşi geri döndü ama eski dinsel birlik kurulamadı.

Reform sonrası çoğulculuk geri döndürülemedi.

1662

Act of Uniformity

Anglikan uyum yeniden dayatıldı.

Farklı Protestan gruplar dışlandı.

1660'lar

Nonconformist Gelenek

İngiltere'de resmi kilise dışı Protestanlık kökleşti.

Reform bireysel ve cemaatçi çoğulluğa dönüştü.

1672

Hoşgörü Denemeleri

Bazı yönetimler mezhep baskısını yumuşatmaya çalıştı.

Uzun savaşlardan sonra pragmatik yönetim arayışları arttı.

1673

Test Acts

İngiltere'de Katolik ve bazı muhalif gruplar dışlandı.

Reform sonrası devlet kimliği mezhep temelinde tanımlanmaya devam etti.

1679

İskoç Covenanter Gerilimleri

Presbiteryen direniş yeniden sertleşti.

Britanya'da Reform mirası hâlâ canlı çatışma üretiyordu.

1681

Fransa'da Huguenot Baskısının Artması

Protestanlara yönelik baskılar yoğunlaştı.

Nantes düzeninin kırılganlığı ortaya çıktı.

1685

Nantes Fermanı'nın Kaldırılması

Fransız Protestanların hakları büyük ölçüde geri alındı.

On binlerce kişinin göçü Avrupa dengesini etkiledi.

1685

Sürgün Huguenot Dalgası

Nitelikli Protestan nüfus başka ülkelere geçti.

Reformun demografik ve ekonomik sonuçları görüldü.

1687

Hoşgörü Tartışmalarının Felsefi Derinleşmesi

Vicdan özgürlüğü daha sistemli savunulmaya başlandı.

Reform mirası Aydınlanma düşüncesine yaklaştı.

1688

Şanlı Devrim

İngiltere'de Protestan anayasal monarşi güç kazandı.

Reform sonrası siyasal düzen yeni evreye girdi.

1689

Toleration Act

İngiltere'de bazı Protestan gruplara sınırlı serbestlik tanındı.

Tam eşitlik olmasa da çoğulculuk genişledi.

1690

Locke ve Hoşgörü Düşüncesi

Vicdan özgürlüğü savunusu daha etkili hale geldi.

Reformun uzun vadeli sonucu siyasi-liberal düşünceyi besledi.

1690'lar

Pietizm'in Güçlenmesi

Lutherci dünyada kişisel iman ve ahlaki yenilenme vurgusu arttı.

Reform geleneği kendi içinde yeni iç reformlar üretti.

1694

Üniversitelerde Mezhep Kimliği

Birçok eğitim kurumu belirgin mezhepsel karakter taşıdı.

Reform bilgi kurumlarını da kalıcı biçimde şekillendirdi.

1695

Basılı İlahiyat Polemiklerinin Sürmesi

Katolik ve Protestan polemikler canlı kaldı.

Matbaa sonrası dini tartışmalar sönümlenmedi.

1697

Ryswick Sonrası Avrupa Denge Arayışı

Uzun savaşlar ardından mezhep-diplomasi ilişkileri yeniden düzenlendi.

Reform sonrası Avrupa artık saf dini birlik aramıyordu.

eşiği

Kalıcı Mezhepsel Harita

Katolik, Lutheran, Calvinist ve Anglikan alanlar belirginleşti.

Reform Avrupa coğrafyasını yeniden çizdi.

eşiği

Ulusal Kilise Modelleri

Birçok bölgede devlet ve mezhep daha sıkı bağ kurdu.

Modern devlet oluşumunda Reform etkisi kalıcı oldu.

eşiği

Yerel Dillerde İbadet Geleneği

Kutsal metin ve vaazlar halk dilleriyle kökleşti.

Reform, ulusal dillerin gelişimine büyük katkı sağladı.

eşiği

Eğitim ve Okuryazarlık Artışı

Kutsal Kitap okumayı teşvik eden anlayış eğitime önem verdi.

Toplumsal okuryazarlık kültürü genişledi.

eşiği

Aile ve Ahlak Düzenlemeleri

Protestan bölgelerde evlilik, aile ve disiplin yeni normlarla düzenlendi.

Reform gündelik hayatı da dönüştürdü.

eşiği

Katolik Yenilenmenin Kalıcılığı

Karşı Reform eğitim, sanat ve ruhban disipliniyle kurumsallaştı.

Reform çağının karşı kutbu güçlü biçimde ayakta kaldı.

eşiği

Mezhep Çoğulluğunun Normalleşmesi

Tek kiliseli Avrupa fikri büyük ölçüde sona erdi.

Çatışmalı da olsa çoğul Hristiyanlık düzeni kalıcılaştı.

eşiği

Vicdan Meselesinin Siyasete Yerleşmesi

Bireysel inanç ve yönetim ilişkisi kalıcı siyasal sorun oldu.

Modern özgürlük tartışmalarına kapı açıldı.

eşiği

Reformun Küresel Uzantıları

Avrupa kolonileri ve misyon faaliyetleri mezhepsel rekabeti dünyaya taşıdı.

Reform artık yalnız Avrupa içi olay olmaktan çıktı.

eşiği

Reformun Uzun Mirası

Din, devlet, dil, eğitim ve birey anlayışı yeni temeller üzerinde yeniden şekillendi.

Reform modern Batı tarihinin kurucu kırılmalarından biri haline geldi.