Genel çerçeve
Rönesansın tarihi doğrusal değildir; sanat, siyaset, ekonomi, eğitim, savaş, din ve ticaret birlikte ilerler. Bazı dönüm noktaları bir tablo ya da heykelle görünür olurken, bazıları bir çeviri, bir okul, bir kütüphane, bir ticaret defteri ya da bir basım tekniğiyle etkili olmuştur. Bu kronoloji, Rönesansı yalnız ressamlar ve heykeltıraşlar üzerinden değil; şehir devletleri, hümanistler, matbaacılar, bilim insanları ve siyasal düşünürler üzerinden de okumayı amaçlar.
Dante'nin Doğumu
Dante Alighieri'nin doğumu, İtalyan edebiyatının büyük dönüşümünün başlangıç işaretlerinden biri oldu.
İtalyan Kent Cumhuriyetlerinin Güçlenmesi
Floransa, Siena, Venedik ve Cenova gibi şehirler ticaret ve finansla büyüdü.
Thomas Aquinas'ın Ölümü
Skolastik düşüncenin en büyük isimlerinden birinin ölümü yeni yorum alanları açtı.
Ticari Muhasebe Gelişimi
İtalyan tüccarlar daha karmaşık hesap ve kayıt yöntemleri geliştirdi.
Meloria Savaşı
Pisa'nın deniz gücü zayıfladı, diğer şehirler öne çıktı.
Geç Gotik Estetiğin Baskınlığı
Avrupa'da dinsel ve sembolik sanat dili hâlâ güçlüydü.
Marco Polo Anlatılarının Yayılması
Uzak Doğu'ya ilişkin anlatılar Avrupa hayal gücünü genişletti.
Floransa'da Lonca Siyaseti
Loncalar şehir yönetiminde daha etkili hale geldi.
Giotto'nun Sanatsal Atılımı
Giotto figürlere hacim, duygu ve mekân ilişkisi kazandırdı.
Dante'nin Sürgünü
Floransa siyasetinden dışlanan Dante şehirden ayrıldı.
Petrarca'nın Doğumu
Francesco Petrarca hümanizmin öncü sesi olarak doğdu.
Floransa Bankacılığının Yükselişi
Banker aileler Avrupa çapında etkili oldu.
Boccaccio'nun Doğumu
Boccaccio insan karakterini dünyevi yönleriyle anlatacak kuşağın temsilcisi oldu.
İlahi Komedya'nın Son Biçimi
Dante'nin eseri yüksek şiiri yerel dille buluşturdu.
Resimde Mekân Denemeleri
İtalyan ressamlar figürleri daha yaşanır çevrelerde göstermeye yöneldi.
Dante'nin Ölümü
Dante öldü ama edebi etkisi hızla büyüdü.
Erken Sivil Hümanizm
Kent yaşamı, yurttaşlık ve tarih duygusu gelişmeye başladı.
Petrarca'nın Elyazması Arayışları
Petrarca eski Latin metinleri toplamaya başladı.
Yüz Yıl Savaşları'nın Başlaması
Avrupa siyasal dengeleri uzun süre sarsıldı.
Boccaccio'nun Erken Eserleri
Şehir yaşamı ve insani tutkular daha serbest anlatıldı.
Petrarca'nın Şair Tacı
Roma'da antik gelenekle onurlandırıldı.
Çifte Kayıt Muhasebesi
Ticaret defterleri daha sistematik hale geldi.
Kara Ölümün Avrupa'ya Girişi
Veba büyük nüfus ve zihniyet kırılması yarattı.
Decameron Ortamı
Boccaccio veba çağında insan davranışlarını canlı biçimde anlattı.
Hümanist Yazışma Ağları
İtalya içinde mektuplaşma ve metin dolaşımı arttı.
Decameron'un Etkisi
Boccaccio'nun anlatısı farklı toplumsal tipleri öne çıkardı.
Petrarca'nın Olgunluk Dönemi
İç dünya, yalnızlık ve klasik özlem daha baskın hale geldi.
Kent Arşivleri ve Belge Kültürü
Şehir yönetimleri yazılı kayıtları genişletti.
Coluccio Salutati'nin Yükselişi
Floransa'da hümanist devlet adamı tipi öne çıktı.
Studia Humanitatis Anlayışı
Gramer, retorik, tarih ve ahlak eğitimi önem kazandı.
Petrarca'nın Ölümü
Hümanizmin ilk büyük öncüsü öldü.
Boccaccio'nun Ölümü
Rönesans edebiyatının dünyevi damarı kalıcılaştı.
Ciompi Ayaklanması
Floransa'da alt tabaka işçiler siyasal hak aradı.
Kopya Atölyelerinin Çoğalması
Yazmalar daha hızlı çoğaltılmaya başladı.
Heidelberg Üniversitesi
Kuzey Avrupa akademik ağı genişledi.
Floransa-Milano Rekabeti
Kent devletleri arasındaki güç mücadelesi arttı.
Cosimo de' Medici'nin Doğumu
Medici ailesinin büyük hamisi doğdu.
Geç Gotikten Rönesansa Eşik
Biçimsel değişim daha görünür hale geldi.
Floransa Vaftizhanesi Kapı Yarışması
Brunelleschi ve Ghiberti arasında büyük sanatsal yarış yaşandı.
Gian Galeazzo Visconti'nin Ölümü
Floransa üzerindeki dış baskı hafifledi.
Leonardo Bruni'nin Yükselişi
Klasik üslupla tarih yazımı önem kazandı.
Pisa'nın Floransa Tarafından Alınması
Floransa deniz bağlantısını güçlendirdi.
Brunelleschi'nin Roma İncelemeleri
Antik yapıları ölçerek klasik mimariyi inceledi.
Medici Bankasının Yükselişi
Medici ailesi büyük finans ağı kurdu.
Jan Hus'un Ölümü
Dini eleştirinin ölümcül siyasal sonuçları görüldü.
Poggio Bracciolini'nin Keşifleri
Manastır arşivlerinde klasik metinler bulundu.
Floransa Kubbesi Projesi
Brunelleschi katedral kubbesini yapmaya başladı.
Hümanist Okul Deneyleri
Vittorino da Feltre gibi eğitimciler yeni okul modeli kurdu.
Masaccio'nun Etkin Dönemi
Işık, hacim ve beden duygusu resimde güçlendi.
Floransa Catasto Kayıtları
Vergi kayıtları şehir ekonomisini ayrıntılı gösterdi.
Masaccio'nun Ölümü
Kısa yaşamına rağmen büyük etki bıraktı.
Donatello'nun Yenilikleri
Heykelde hareket, psikoloji ve klasik çıplaklık canlandı.
Cosimo de' Medici'nin Egemenliği
Floransa siyasetinde Medici nüfuzu belirginleşti.
Alberti Kuşağı
Çok yönlü insan ideali yaygınlık kazandı.
Floransa Kubbesinin Tamamlanması
Brunelleschi'nin kubbesi tamamlandı.
Ferrara-Floransa Konsili
Bizanslı bilginler İtalya'ya geldi.
Platoncu İlginin Artışı
Doğu kaynaklı metinlerle Platon yeniden önem kazandı.
Alberti'nin De pictura'sı
Resimde perspektif kuramı yazılı hale getirildi.
Lorenzo Valla'nın Filolojisi
Konstantin Bağışı'nın sahte olduğu gösterildi.
Napoli Saray Hümanizmi
Güney İtalya'da hümanist kültür saraya taşındı.
Kuzeyde Yağlı Boya Atılımı
Jan van Eyck sonrası ayrıntı ve yüzey ustalığı güçlendi.
Matbaa Eşiği
Hareketli metal harf sistemi olgunlaşmaya yaklaştı.
Papa V. Nicholas
Kütüphane ve klasik metin yatırımlarını artırdı.
Gutenberg Baskı Devrimi
Matbaa uygulanabilir büyük yeniliğe dönüştü.
Leonardo da Vinci'nin Doğumu
Rönesansın çok yönlü dehası doğdu.
Konstantinopolis'in Fethi
Bizans'ın sonu yeni entelektüel hareketlilik doğurdu.
Yüz Yıl Savaşları'nın Sonu
Batı Avrupa'da merkezi monarşiler güçlendi.
Lodi Barışı
İtalya'da göreli denge dönemi başladı.
Gutenberg İncili
Matbaanın gücü açık biçimde görüldü.
Pius II Dönemi
Papalık hümanist görüntü verdi.
Piero della Francesca'nın Yükselişi
Geometri ve ışık düzeni resimde merkez haline geldi.
Marsilio Ficino Çevresi
Floransa'da Platoncu hümanizm örgütlendi.
Cosimo de' Medici'nin Ölümü
Floransa'nın büyük hamisi öldü.
Kuzey Hümanizminin İlk Genişlemesi
Almanya ve Hollanda'da yeni eğitim çevreleri oluştu.
Erasmus Öncesi Ortam
Eleştirel ve ahlaki hümanizm için zemin oluştu.
Lorenzo de' Medici'nin Yükselişi
Muhteşem Lorenzo Floransa kültürünün merkezi oldu.
Baskı Atölyelerinin Çoğalması
Roma, Venedik ve Floransa'da basım arttı.
Sixtus IV ve Roma İmarı
Roma'da büyük mimari ve sanatsal yatırımlar başladı.
Medici Bankası ve Sanat Finansmanı
Mali güç kültürel üretimi destekledi.
Kopernik'in Doğumu
Geleceğin astronomi devriminin temel adı doğdu.
Michelangelo'nun Doğumu
Yüksek Rönesansın büyük ustası doğdu.
Kuzeyde Üniversite Hümanizmi
Louvain gibi merkezler filolojik ilgiyi büyüttü.
Pazzi Komplosu
Floransa'da siyaset ile aile rekabeti çatıştı.
Botticelli'nin Olgunluğu
Mitolojik konular zarif ve şiirsel biçimde işlendi.
Leonardo'nun Milano'ya Gidişi
Leonardo farklı bir saray koruyuculuğuna bağlandı.
Raphael'in Doğumu
Yüksek Rönesansın uyum ustası doğdu.
Innocentius VIII Dönemi
Roma'da papalık daha dünyevi görüntü verdi.
Mitolojik Resimlerin Meşrulaşması
Pagan klasik imgeler yüksek sanatta saygınlık kazandı.
Pico della Mirandola'nın Çıkışı
İnsan onuru ve özgürlüğü güçlü biçimde savunuldu.
Deniz Aşırı Merakın Güçlenmesi
Portekiz seferleri Avrupa ufkunu genişletti.
Bartolomeu Dias Ümit Burnu
Afrika'nın güneyi denizden geçildi.
Leonardo'nun Bilimsel Çizimleri
Anatomi, mühendislik ve doğa gözlemi çizimlerle birleşti.
Kolomb'un Seferi
Atlantik'in ötesi Avrupa için kalıcı gerçekliğe dönüştü.
Lorenzo de' Medici'nin Ölümü
Floransa kültür dünyasında önemli boşluk doğdu.
Granada'nın Düşüşü
İspanya'da Reconquista tamamlandı.
Fransızların İtalya'ya Girişi
İtalyan Savaşları başladı.
Savonarola'nın Etkisi
Floransa'da ahlaki-dinsel tepki güçlendi.
Son Akşam Yemeği
Leonardo dramatik dinsel anlatıyı yeniledi.
Dünyevi Eşya Yakımları
Savonarola çevresi lüks ve gösterişe saldırdı.
Savonarola'nın İdamı
Floransa radikal ahlak rejiminden çıktı.
Vasco da Gama'nın Hindistan'a Ulaşması
Avrupa-Asya arasında doğrudan deniz yolu açıldı.
Dürer'in Olgunlaşması
Albrecht Dürer İtalya ile kuzey arasında estetik köprü kurdu.
Michelangelo'nun David Çalışmaları
İnsan bedeni kahramanlık ve yurttaşlık diliyle işlendi.
Mona Lisa'nın Başlangıcı
Leonardo portrede yeni psikolojik yoğunluk yarattı.
Julius II Dönemi
Roma büyük sanatsal projelerin merkezi oldu.
David'in Sergilenmesi
Heykel Floransa kamusal yaşamının simgesine dönüştü.
Raphael'in Floransa Dönemi
Genç ressam büyük ustaların deneyiminden beslendi.
Laokoon Heykelinin Bulunması
Antik dramatik heykel modern sanatçılara ilham verdi.
Aziz Petrus Bazilikası Projesi
Roma devasa mimari atılıma girişti.
Sistina Tavanı Başlangıcı
Michelangelo büyük fresk programına başladı.
Erasmus'un Deliliğe Övgü'sü
Kilise ve toplum ince alayla eleştirildi.
Venedik Resim Okulunun Yükselişi
Renk, atmosfer ve duyusal yüzey öne çıktı.
Raphael Odaları
Vatikan'da papalık ideolojisi sanatla birleşti.
Sistina Tavanının Açılması
Michelangelo'nun freskleri çağın görsel ufkunu değiştirdi.
Machiavelli'nin Prens'i
Siyaset gerçekçi ve seküler dille işlendi.
Leo X Papalığı
Medici etkisi Roma'da daha da güçlendi.
Bramante'nin Son Dönemi
Klasik oran anlayışı büyük projelerde olgunlaştı.
Thomas More'un Utopia'sı
İdeal toplum üzerine yeni siyasal hayal kuruldu.
Ariosto'nun Orlando Furioso'su
Şövalye mirası zarif ve ironik biçimde yeniden yazıldı.
Luther'in 95 Tezi
Reform hareketi başladı.
Üniversite Tartışmalarının Yayılması
Teolojik polemikler hızla çoğaldı.
Leonardo'nun Ölümü
Rönesans dehasının en büyük simgesi öldü.
Şarlken Dönemi
Avrupa imparatorluk siyaseti yeniden ölçek kazandı.
Raphael'in Ölümü
Yüksek Rönesans uyumunun büyük ustası kaybedildi.
Maniyerizm İşaretleri
Denge ve sükûnet yerini daha karmaşık oranlara bıraktı.
Worms Diyeti
Vicdan, otorite ve metin tartışmaları büyüdü.
Alman Köylü Savaşı
Toplumsal ve dinsel gerilimler patladı.
Pavia Muharebesi
Fransa İtalya'da ağır yenildi.
Saraylı Kitabı
Castiglione ideal saray insanını tanımladı.
Roma'nın Yağmalanması
İmparatorluk askerleri Roma'yı yıktı.
İtalyan Sanatçılarının Dağılması
Siyasal kriz sanatçıların hareketliliğini artırdı.
Şarlken'in Taç Giyişi
İmparatorluk evrensellik iddiasını sürdürdü.
Fransız Sarayında İtalyan Etki
Fransa İtalyan sanat ve mimarisini sahiplendi.
Kuzey Avrupa Portre Geleneği
Birey ve statü temsilinde yeni incelikler gelişti.
Fransız Hümanizminin Derinleşmesi
Eleştirel ve edebi denemecilik zemini güçlendi.
İngiltere'nin Roma'dan Kopuşu
Devlet ile din ilişkisinde büyük dönüşüm yaşandı.
Calvin'in Institutes Eseri
Reform düşüncesi sistemli teolojiye kavuştu.
Manastırların Dağıtılması
İngiltere'de büyük dinsel-ekonomik yeniden dağılım yaşandı.
Cizvit Tarikatı
Katolik eğitim ve misyon ağı doğdu.
Son Yargı Freski
Michelangelo daha karanlık ve dramatik bir dünya tasviri sundu.
Kopernik'in Büyük Eseri
Güneş merkezli model yayımlandı.
Vesalius'un Anatomi Çalışması
İnsan bedeni disseksiyon ve gözlemle yeniden tanımlandı.
Trent Konsili Başlangıcı
Katolik dünya kurumsal yanıt üretmeye başladı.
Luther'in Ölümü
Reformun kurucu sesi sustu.
Venedik Renkçiliğinin Güçlenmesi
Titian ve çevresi boya dilini zenginleştirdi.
Vasari'nin Sanatçı Yaşamları
Sanat tarihi ilk büyük biyografik anlatısını kazandı.
Palladio'nun Yükselişi
Klasik oranlar villa ve kamusal yapılarda sistemli hale geldi.
Servetus Olayı
Dini düşünce özgürlüğünün sınırları sert biçimde görüldü.
Augsburg Barışı
Mezhepsel bölünme siyasal olarak tanındı.
Elizabeth Döneminin Başlangıcı
İngiltere'de kültürel ve siyasal yükseliş başladı.
Titian'ın Geç Üslubu
Renk ve yüzey kullanımı daha serbest hale geldi.
Denemeci ve Gözlemci Düşünce
Doğa ve toplum hakkında daha deneyci tutumlar gelişti.
Trento Sonrası Sanat Politikası
Dinsel imgenin işlevi yeniden tanımlandı.
Galileo'nun Doğumu
Bilimsel devrimin en büyük figürlerinden biri doğdu.
Michelangelo'nun Ölümü
Büyük ustalar kuşağı kapanmaya başladı.
Bruegel'in Köylü Dünyası
Kuzeyde gündelik hayat sanata güçlü biçimde girdi.
Vasari'nin Genişletilmiş Baskısı
Sanatçı kanonu daha da pekiştirildi.
Palladio'nun Dört Kitabı
Mimarlık kuramı Avrupa'ya yayıldı.
Lepanto Sonrası Akdeniz Dengesi
Akdeniz siyaseti yeni aşamaya girdi.
Saint Bartholomew Katliamı
Fransa'da mezhep şiddeti doruğa çıktı.
Bodin'in Egemenlik Kuramı
Devlet teorisi daha sistemli hale geldi.
Tycho Brahe Gözlemleri
Astronomik ölçüm ve gözlem keskinleşti.
Montaigne'in Denemeler'i
Bireyin kendi zihnini sorgulayan yazı türü gelişti.
Gregoryen Takvim Reformu
Zaman ölçümü yeni astronomik hesapla düzenlendi.
Bruno'nun Sonsuz Evren Fikri
Kozmoloji daha cesur düşünsel açılımlara ulaştı.
İspanyol Armadası'nın Yenilgisi
Atlantik güç dengesi kuzeye kaymaya başladı.
Caravaggio'nun Erken Dönemi
Işık-gölge ve sıradan bedenler resimde öne çıktı.
Galileo'nun Padova Yılları
Öğretim, deney ve matematiksel gözlem birlikte ilerledi.
Shakespeare'in Olgunlaşması
İnsan karakterini derinleştiren tiyatro yükseldi.
Akademilerin Çoğalması
Bilgi çevreleri daha kurumsal hale geldi.
Giordano Bruno'nun Ölümü
Düşünce ile otorite çatışması trajik sona ulaştı.
Opera Denemeleri
Floransa çevresinde antik drama esinli yeni müzik türü doğdu.
Kuzeyde Sanat Pazarı
Açık pazar ve koleksiyon kültürü büyüdü.
Elizabeth Sonrası İngiltere
İngiliz kültürel üretimi yeni hanedan altında sürdü.
Don Kişot'un İlk Cildi
Cervantes şövalye dünyasını ironik biçimde parçaladı.
Teleskopun Avrupa'da Yayılması
Gökyüzünü inceleme araçları gelişti.
Kepler'in Yeni Astronomisi
Gezegen hareketleri daha doğru modellenmeye başladı.
Galileo'nun Yıldız Habercisi
Teleskop gözlemleri yayımlandı.
King James Bible
İngilizce kutsal metin dil standardı yarattı.
Galileo'nun Güneş Lekeleri Tartışması
Gökyüzünün değişmezliği sorgulandı.
Bilim ve İnanç Gerilimi
Yeni astronomi kilise çevrelerinde tepki yarattı.
Kopernikçi Görüşe Baskı
Güneş merkezli model resmî kuşkuyla karşılandı.
Otuz Yıl Savaşı'nın Başlangıcı
Avrupa büyük mezhep ve güç savaşına girdi.
Francis Bacon'ın Yeni Yöntem Çağrısı
Deney ve gözlem daha sistemli savunuldu.
Hollanda Altın Çağı Sanat Ortamı
Ticaret toplumu yeni sanat piyasası oluşturdu.
Shakespeare First Folio
Oyunların derli toplu basılması edebi mirası korudu.
Rubens ve Avrupa Sarayları
Sanat diplomasi ve hanedan ihtişamıyla birleşti.
Aziz Petrus Bazilikası'nın Tamamlanma Evresi
Uzun süren proje büyük ölçüde sonuçlandı.
Harvey'nin Kan Dolaşımı Tezi
İnsan bedeni mekanik işleyiş açısından yeniden tanımlandı.
Veba ve Şehir Kültürü Krizi
Yeni salgın dalgaları şehir yaşamını zorladı.
Galileo'nun Diyalog'u
Evren modelleri üzerine büyük tartışma yayımlandı.
Galileo'nun Yargılanması
Bilim ve otorite çatışması doruğa çıktı.
Fransız Akademisi
Dil ve kültür devlet eliyle düzenlenmeye başladı.
Descartes'ın Yöntem Üzerine Konuşması
Akıl ve yöntem merkezli düşünce güçlendi.
Bilimsel Cemiyet Fikrinin Güçlenmesi
Bilgi artık daha kolektif ve düzenli üretilmeye başladı.
Galileo'nun Ölümü
Rönesans bilim kuşağının en büyük adı öldü.
XIV. Louis Dönemi Başlangıcı
Saray kültürü yeni görsel ihtişam düzeni kurdu.
Westphalia Düzeni
Avrupa siyasal yapısı yeni dengeye geçti.
İngiltere'de Monarşinin Yıkılması
Siyasal düşünce ve egemenlik tartışmaları derinleşti.
Rönesanstan Erken Moderne Geçiş
Sanat, bilim, siyaset ve kültür yeni kurumsal biçimler aldı.